Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн эцсийн хэлэлцүүлгийг өнөөдрийн УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэж байна.

   Энэ үеэр ЗГХЭГ-ын дарга Д.Амарбаясгалан сэтгүүлчдэд мэдээлэл өгөх үеэрээ “УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмж байгаа агуулга нь парламент ард түмнээсээ тусгаарлагдсан, ялгаатай байдлыг арилгаж байгаа гэсэн үг. Ерөнхий боловсролын сургуулийн хүүхдийн ширээ, сандал хүрэлцдэггүй, нэг ширээн дээр гурвуулаа суудаг. Гэтэл парламент хээ угалзаар дүүрсэн, үнэтэй цайтай ширээ, сандал дээр сууж байдаг. Энэ ард түмэн, төр хоёрыг ялгаж, зааглаад байдаг зүйл.  Тиймээс парламентын гишүүдийн тоог нэмж, тогтолцоог өөрчлөх нь ард түмэн, төр хоёр ижил түвшинд байх ойлголт руу илүү ойртуулна.

   Парламентын гишүүдийн тоо цөөн байх нь гишүүдийн эрх мэдэл өндөр байх нөхцөл хүргэдэг. Гадаад, дотоод гэлтгүй гишүүдийн эрх мэдэл өндөр байгаа нь хууль бусаар нөлөө үзүүлэх, шударга бус зүйл хийх асуудалд хүргэдэг. Өөрөөр, Байнгын хорооны гаргах шийдвэрийг УИХ-ын зургаан гишүүн сууж байгаад гаргаж байна гэдэг нь аливаа эрх ашигт нөлөөлөх магадлал их байна гэсэн үг. Засгийн газар агаарын тээврийн салбарын үнийг 50-70 хувь хөнгөлөх боломжтой гэдгийг эдийн засгийн тооцоо, судалгаанд үндэслэн гаргаж ирсэн. Татвар төлөгчдийн мөнгөөр тухайн салбарын асуудлыг шийдвэрлэхгүй. Гагцхүү шударга өрсөлдөөнийг бий болгох замыг сонгож өгч байгаа. Өмнөх агаарын тээврийн компаниуд төрд 10 хүнтэй нисэж байгаа нислэгийнхээ зардлыг үзүүлээд “Бид ийм алдагдалтай байна” гэдэг байсан. Харин дүүрэн хүнтэй нисэж байгаа нислэгийнхээ орлого, зарлагыг бидэнд үзүүлдэггүй. Өөрөөр, ийм байгаа учир тогтмол нислэг үйлдэхгүй, хувийн хэвшил ашиг олох ёстой гэдэг асуудлаар хандахад төрөөс зөвшөөрөөд явчихсан байгаа юм. Одоо төрөөс ирэх жилийн долдугаар сарын 1-ний өдөр нисэх иргэн тасалбараа захиалж чаддаг, тогтмол нислэгтэй агаарын тээврийн салбарыг бий болгож өгч байгаа. Ингэснээр хүн өдөр тутмынхаа ажлыг агаарын тээврээр нисэж, зохицуулалт хийдэг арга зам руу орох боломжийг бүрдүүлж өгч байна. Ингэснээр агаарын тээврийн салбар өнөөдөр алдагдалтай ажилласан ч маргааш нь ашигтай ажиллах ч нөхцөл бүрдүүлж байгаа.

Би нэг зүйлийг гайхаад эдийн засагчдаас асууж байна. Одоо Монголд дөрвөн гурилын үйлдвэр байгаа. Нэг нь 1000, нөгөө нь 500, 100 ажилтантай. Гэтэл яагаад тэр үйлдвэрүүдийн үйлдвэрлэсэн гурил зах зээлд ижил үнэтэй гараад байгаа юм бэ. Энэ өөр өөр зардал, бүтээмжээр бий болж байгаа бүтээгдэхүүн. Харин үүний цаана нөгөө л улс төрийн нөлөөлөл, төрөөс эрх ашгийг нь хамгаалдаг учраас тус салбар нь зохисгүй их хэмжээний ашиг олж байдаг. Үүнийх нь горыг ард түмэн хүртэж байна.

Тиймээс УИХ-ын гишүүдийн тоо өөрчлөгдөж, тогтолцоо шинэчлэгдэж чадсанаараа дээр дурдсан төрлийн улс төрийн нөлөөлөл үгүй болж чадна. Илүү иргэдийгээ төлөөлж, иргэдийнхээ төлөө ажиллаж чаддаг парламент бий болгоно.

Засгийн газраас анх оруулсан 152 гишүүний 60:40, 50:50 гэсэн заалт нь шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, эрх мэдлийн тэнцвэртэй байдал, ард иргэдийн төлөөлөх чадамж, энэ мажоритар болон пропорциональ тогтолцоо нь харилцан нэгэндээ хяналт тавьж чаддаг байх зэргийг харгалзан үзсэн. Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр чанар гэх зүйл нэгдүгээр яригдах ёстой. Чанарын хамгийн дээд үзүүлэлт нь 50:50-тай буюу хоёр тогтолцоо нэгнийгээ хянадаг тогтолцоо. 60:40 гэх санал оруулж ирэхэд Япон Улс 60:40 байдаг гэж үзэн Засгийн газар буулт хийсэн. Харин түүнээс доош болбол энэ ҮХНӨ утга учиргүй зүйл болж хувирна. Ямар нэгэн байдлаар шинэчлэлийн үр нөлөө мэдэгдэхгүй тогтолцоо руу аваачна.  

   Нэгдүгээрт, хүйсийн зарчмыг баримтлах. Хоёрдугаарт, нийгмийн бүлгүүдийг төлөөллийг оруулах асуудалд маш хатуу бодлого гаргаж ажиллах ёстой. Тухайлбал, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн байж болно. Өчигдөр би Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн зөвлөлтэй хурал хийсэн. Тэгэхэд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн амьдралын нөхцөлийг мэдэхгүйгээр эрх баригчид буруу шийдвэр гаргаж, тэдний амьдралд нөлөөлж чадахгүй байна. Асаргаа шаардлагатай байхад саажилттай хүүхдээ харж байгаа эцэг, эхэд өгч байгаа дэмжлэг 100 мянган төгрөг хүрэхгүй байна. Энэ бол амьдрал мэдэхгүй шийдвэр гаргаж байгаагийн нэг жишээ. Тиймээс тогтолцооны өөрчлөлтөөр тэр төлөөллүүдийг бид оруулдаг болох ёстой.

Ингэхэд хэд хэдэн асуудал байна. Судалгаагаа бүрэн хэмжээнд хийж чадахгүй, тус салбарт туршлагатай хүмүүсийг сонсож чадахгүй байгаа юм. Тийм байдалтай төр шийдвэр гаргахаар амьдралд нийцэхгүй болчихоод байна. Тиймээс парламентад салбар бүрийн мэдлэг, чадвартай хүмүүс нь орж ирж шийдвэрийг бодитой гаргадаг болох нь хамгийн чухал зүйл.

Засгийн газраас парламентын гишүүдийг 152 болгох санал оруулсан. Хэлэлцүүлгийн явцад 126 болж өөрчлөгдөөд дахин 78:48 болж өөрчлөгдсөн. Засгийн газраас 78:48 гэх саналыг гаргаагүй. 78:48 нь Засгийн газрын санал тэс өөр зүйл” гэсэн юм.