Төв талбай дээрээ авлига, хээл хахуулийг эсэргүүцэн жагсаж байсан монголчуудын дуу хоолой Европын улс төр, зах зээлийн урсгалыг Монгол руу татжээ.

                       Эргэлт.мн мэдээллийн сайт “Тэд бидний тухай” буландаа олон улсын хэвлэл мэдээллийн сайт, агентлагуудад Монгол Улсын тухай бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэдэг. Тэгвэл энэ удаагийн дугаартаа 10 дахь удаагийн Монголын эдийн засгийн чуулган болон газрын ховор элементээ хөдөлгөх болсон холбогдуулан “The Guardian” агентлагийн бичсэн нийтлэлийг хөрвүүлэн хүргэж байна.

-ДЭЛХИЙН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАГЧИД МОНГОЛЫГ ТАНДАЖ БАЙНА-

Арванхоёрдугаар сарын хүйтний эрч чангарсан үеэр монголчуудад авлига, хээл хахуулийг эсэргүүцэн төв талбай дээрээ жагсаж байлаа. ОХУ, БНХАУ-ын дунд хэцүүхэн суудаг Монголд эсэргүүцлийн жагсаал эрчээ авсан нь Азийн ардчилал сүйрэх гэж байгаа юм шиг харагдаж байлаа. Гэсэн ч тийм зүйл болоогүй. Эсрэгээрээ монголчуудын хийсэн жагсаал голоо олж, тэр нь ч барууны орнуудад ямар чухал байсныг 2023 он гарснаас хойш Монголд айлчилсан Францын Ерөнхийлөгч Эммануэль Макрон, Польшийн Ерөнхийлөгч Анжей Дуда, Германы Гадаад хэргийн сайд Аннален Баербок тэргүүтэй улстөрч харуулж байна.

Гурван сая гаруй хүн амтай Монгол Улс дээр дурдсан орнуудтай стратегийн ач холбогдолгүй ч уул уурхайн нүүрс, зэс зэрэг чухал ашигт малтмалаар баялаг. Тэр дундаа сүүлийн жилүүдэд цөмийн эрчим хүчдээ түлхүү анхаарах болсон Францад шаардлагатай уранаар баялаг аж. Энэ ч утгаараа Францын Ерөнхийлөгч Монголд айлчлахдаа суурийг нь тавьсан ураны асуудлыг сонирхон дэлхийн өнцөг булан бүрээс олон зуун хөрөнгө оруулагч Монголын нийслэл Улаанбаатар хотод цуглаж, эдийн засгийн чуулганд оролцов.

               Монголын эдийн засгийн чуулганы нээлтэд тус улсын Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар “Улсын хөгжлийг зогсоож, хоёр том хөршөөсөө илүү хараат болгож байгаа зүйл нь авлига” болохыг онцлов. Түүний хэлж байгаагаар Монголоос БНХАУ руу нийлүүлсэн нүүрсийг улстөрчид, тэдний холбоо, хамаарал бүхий хүмүүс хулгайлж, үүгээр ч зогсохгүй боловсролд зориулагдах хямд хүүтэй зээлийг холбоо, хамаарлаа ашиглан авсан зэрэг улстөрчдийн шударга бус үйлдэл иргэдийн дургүйцлийг төрүүлж байгаа гэнэ.

Монгол Улс ардчилсан улс болсноос хойших 30 гаруй жилд төрийн төсөв, хөрөнгө мөнгийг улстөрчид завшиж, хувийн ашиг сонирхлын улмаас төрийн өмчит үйлдвэрийн газар, тусгай зөвшөөрлийг эрх мэдэл, албан тушаалаа урвуулан ашиглаж авч байжээ. Харин энэ тухай Монгол Улсын Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар “Тэр шударга бус үйлдлүүд, авлига, хээл хахуулийг эсэргүүцсэн монголчуудын жагсаал нийгмийг эрс өөрчилсөн. Харин бидний эсэргүүцлийн жагсаалаас ойлгосон зүйлсийн нэг нь улс төр, бизнес, эдийн засгийн харилцаагаа өөрчлөх асуудал” гэв. Монгол авлига, хээл хахууль газар авснаас гадна, төрийн том албан тушаалтнууд нь иргэд, үйлдвэрлэгчдэд хүрэх ёстой төрийн сангуудаас бага хүүтэй зээлийг давуу эрхтэйгээр авч байсан аж. Магад үүнээс ч үүдэн өнөөгийн монголчуудын 30 орчим хувь нь амьжиргааны төвшнөөс доогуур амьдарч байгаа юм байна.

                   Тиймээс авлигатай тэмцэх сайн стратегийг буулгахын тулд Мэдээллийн тухай хууль, мэдээллийн ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх, улс төрийн санхүүжилт, төрийн өмчит компаниудын шинэчлэл зэрэг ажлыг хийхээр төлөвлөөд байгаа аж. Гэсэн ч дээрх хуулиудыг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхийн тулд идэвхтэй иргэний нийгэм хэрэгтэй болно. Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх болон түүний эрх баригч Монгол Ардын Нам шинэчлэлийг эсэргүүцсэн маш том эсэргүүцэлтэй нүүр тулаад байгаа гэнэ. 2016 оноос хойш засгийн эрхийг барьж байгаа МАН шинэчлэл хийж, бүхнийг бусниулж, өөрчлөхөөр бий болсон ч гэж монголчууд ярьж байна.

Шинэчлэлийн тухайд Монгол Улс ч парламентын гишүүдээ сонгох арга барилаа өөрчилж, сонгуулийн холимог тогтолцоо руу шилжих хуулийн төслийг баталсан. Энэ талаар тус улсын Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар “УИХ-ын 76 гишүүнтэй байхаар сонгууль хийдэг хуучны арга нь үндсэндээ мөнгөний сонгууль болдог байсан. Харин шинэчлэн баталсан хуулиар эрх ямбатай, мөнгөтэй цөөн бизнесмен гэхээсээ илүү Монголын олон янз байдлыг илэрхийлсэн, жинхэнэ парламенттай болох санааг дэвшүүлсэн” гэлээ. Монгол Улсын Их хурлын өнгөрсөн хавар баталсан Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр УИХ-ын эмэгтэй гишүүдийг тоог нэмэгдүүлэхээр тусгасан байна. Ингэснээр шинэчлэлийн дүнд сөрөг хүчин төв талбай дээрээ бус парламентад дуу хоолойгоо илэрхийлэх ч боломж бүрдэх аж.

                 Харин Монгол дахь авлига, хээл хахуулийн том жишээнүүдийн нэг болсон нүүрсний хулгайн хэрэг гацаанд орчихсон байдалтай байна. Тухайлбал, Монголд нүүрсний хулгайн гэх хэрэг 6.4 сая тонн буюу нийт 1.8 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий нүүрсийг гааль, холбогдох албанд бүртгүүлэлгүй, хууль бусаар хил гаргасан тухай мэдээллээр эхэлсэн. Уг хэрэгтэй холбогдуулан Монголын Хууль зүй, дотоод хэргийн яам Интерполын мэдэгдлийн системийг ашиглан нүүрсний хулгайн сэжигтнүүдийг АНУ, Малайз, Франц, Австрали зэрэг орноор эрэн сурвалжилж байгаа. Харин тус хэрэгт сэжигтнээр татагдаад байсан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулга эрүүл мэндийн шалтгаанаар долоо сарын өмнө БНСУ-ыг зорьж, хэргийн шалгалтын ажиллагаа зогсонги байдалтай байна.