Жавартай талыг эвлэгхэн мөртлөө цовоо хоолойгоор дулаацтал дуулж, нарийн торгон нугалааг гүйцэт хийдэг жавхаалаг уран бүтээлч байжээ, тэр. Ардын богино дууны агшин зуурын айзам хэмнэлд бодол, сэтгэл хөтөлж, сонссоны дараа уярал ухаарал, хайр энэрлийн чөлөөнд зоргоор орхих мэт. Нүдээ аниад сонсоход, дуунд гарах дүрслэл нь төсөөлөгдөж, хот суурин газар суугаа хэнд ч хөдөө ахуйг санагдуулж, сэтгэлийн дотор өрөх шиг. Түүний дуулсан дуунаас жишээ татахад,

"Баян Монголын хонь, ямаан сүргээ хө

Сул асгасан сувд шиг

Гүүргий, гүүргий, гүүргий, гүүргий

Цайран ярайж харагдах

Саруул талын минь чимэг юм даа хө..." гэх "Баян Монгол" ардын богино дууг сонсоход эрхгүй тэр л ахуй тодорч, "Тийм сайхан зүйрлэлийг ийм сайхан хоолойгоор дуулдаг аа мөн" гэж уулгалан бодмоор, санаа сэтгэлдээ тэр ая дан, өнгөөр нь давтан сонсмоор, даган дуулмаар болно.

                  Ардын богино дууны мастер алдарт Г.Дорждэрэм гуайн араас залган гарч ирсэн тэр бол Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин Ш.Даваахүү. Дуу бүхэнд нь саатмаар, хоргодмоор мэдрэмж бууна. Амьдралынхаа 18 жилийг тайзнаа өнгөрүүлж, үзэгчдийн сэтгэл рүү ардын дууны цэвэр тунгалаг, сэвгүй ариун аялгууг өөрийн өнгө донжоо хэдийнэ олж тогтсон хоолойгоороо урсган шингээж, үе, үеийн сонсогчдод ойртон дуулснаараа тэр өөр. Хойч үедээ ч сонирхуулан, анхаарлыг нь татаж, арга ухааныг өгч дуулснаараа онцгой гэмээр. Очир алмааз шиг ховор нандин ийм хоолой орчин цагт лав эрээд олохгүй мэт. Харин дөхөж очих нь бол бий байх.

   Сайхан дуучны дууг нэхэн сонсох, “Тэгэхэд түүний тийм сайхан дуу эгшиглэж байсан даа” гээд хайхад тэр л мөн чанараар нь ютүүб сувагт хадгалсан байх нь таатай бөгөөд сонсоогүй азнаж, өөртөө хүлээлт үүсгэж байгаад сонсоход улам ч хөг нэмсэн мэт. Яг л ийм  мэдрэмжээр түүний дууг сэтгэл, ухаанаасаа эрэн дурсаж, багад зурагтаар эгшиглэдэг байсан ганган нугалаатай, чихэнд сонсголонтой дуу хоолойг ойрдоо их үгүйлж байлаа. Тэдгээрийн дотроос санаанд ил нь,

“Цагаан сарын шинийн нэгэн

Болоод ирлээ дээ хө

Цагаан эсгий гаднаа дэвсээд

Тэнгэр бурхандаа мөргөлөө дөө хө... “ гэх “Цагаан сар” дуу.

      Энэ дууг хэн бүхэн аманд аялж, сар шинийн өдрүүдэд эгшиглэхэд тун сайхан зохицдог. Сэтгэлд хоногшсон энэ дууг сонсоод ганц ханахгүй, нэгэнтээ дууг нь сонсож эхэлсэн бол өөрөө цааш олон бүтээл рүүгээ хөтөлж, наанадаж гурван сайхан дууг нь угсруулан сонсоход эрхгүй хөглөгдөж, үргэлжлүүлээд амандаа аялан өдрийг бардаг сан. “Баян Монгол”, “Жийжүү хот”,”Талд унасан жавар”, “Соёл эрдэнэ”, “Саньхюу гөлөм”, “Юндэн гөөгөө”, “Цэвэр охин”, “Дөрвөн уул”, “Янлин хуар”,Сандутай мод”, “Жаран цагаан хонь”, “Монгол транс” гээд дууны арвин ч сантай.

Эхэнд түүнийг жавартай тал дулаацтал дуулдаг гэж тодотгосон нь “Талд унасан жавар” дуунаас үүдэлтэй л дээ.

      Нэхий дээл, лоовууз өмсөөд хаврын алаг цог цаст талд дуулан зогсох түүнийг хараад, жиндүү тал бүлээцэн гэсэж, дуунд нь уярч хайлах шиг бодогддог юм. Хоолойны тийм нарийн уран нугалаа, үг, аялгуугаар нь мэдэрч шаглах ер бусын аялгуунд ямархан ч ахуй нялхран халууцаж, улирлын өнгө тэрхэн мөчид хувьсан өөрчлөгдөх шиг санагдана. Ш.Даваахүү гавьяат ийм л дуучин юм байна. Тэрбээр 1973-1991 онд Дорнодын театр дуучнаар ажиллаж байгаад 1991 оноос Улсын ардын дуу бүжгийн чуулга, Үндэсний дуу, бүжгийн эрдмийн чуулгад гоцлол дуучнаар ажилласан байдаг. Анх театрт хөгжимчнөөр орсон ч богино дууг түүнээс ч гаргаахгүй дуулж, түүгээрээ ард түмний хайрыг татсан.

                 Энэ нь ардын дууны томчууд болох Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин Г.Дорждэрэм, С.Бүтэд нараас суралцаж, дуулах эрдмээ заалгасны ач тус байна. Өөрөө багш нараасаа ардын дууны өв соёлыг сурч, судлаад, үргэлжлүүлэн хойч үедээ өвлүүлэх үйлсийг ч тэр эхлүүлэхдээ “Ардын богино дуу дуулаачдын холбоо”-г үүсгэн байгуулж, аргадан хоргодон дуулдаг ардын дууны авьяастныг төрүүлэх ажилд ханцуй шамлан орж, шамдан ажиллаж байсныг нь ойр дотныхон болоод дууг нь шимтэн сонсогчид нь андахгүй. Үүгээр ч зогсохгүй Монгол үндэстэн ястны ардын 1008 дуу хэвлүүлсэн нь өдгөө ч олон хүнд бий.

        Багшаасаа өвлөсөн ухаанаа, шавь нартаа үргэлжлүүлсэн ажлынхаа талаар тэр “Би МУГЖ Г.Дорждэрэм гуайн дуулах авьяасаас суралцсан хүн. Дотроо багш гэж хүндэлдэг. Багш маань ардын дууны уран нугалаа, шилтгээн их сайн гаргадаг торгон хоолойтой. Миний хоолой тэр хүний хоолойд дөхөж очсон гэж боддог. Гэхдээ би өөрийгөө яг багш шиг ээ гэж хэлж байгаа юм биш шүү. Би 16-туудыг нотгүй дуулах зорилт тавьсан” гэж дуулах эрдэмдээ эрчимтэй шамдаж, халуун залуу зүрхээрээ хэрхэн булгилан хичээж, дуундаа дурлаж, дуулахын сайханд хөтлөгдөж явснаа ярьсан байдаг. Тэрбээр харин С.Бүтэд багшийнхаа удирдлага дор хөгжимчин, шанз хөгжмийн мэргэжлээр төгсөж, эзэмшиж сурсан тэр сайхан хөгжмөө өвгөндөө тоглож өгөхөд их баярладаг тухай ч дурссан нь бий.  Тэгээд л “Дуучин хамгийн эмзэг атлаа хамгийн гоё мэргэжил” гэж голыг нь олж хэлээд өөрөө тун болгоомжтой атлаа жаргалтайгаар дуулдаг юм. Харин шавь нарынхаа талаар “Миний шавь Өвөрмонголд ч бий. Шавь нартаа аливаа дууг хэзээ ч дахин давтагдашгүйгээр өөрийн болгож дуулахыг үргэлж захидаг” гэнэ. Ардын богино дуундаа сэтгэл зүрх, дуу хоолойгоороо бүрэн дүүрэн амьдарч, алхах, амьдрах, дуулж явах хөгөө багш нараасаа авч, шавь нартаа өөрт байгаа бүхнээ уудалсаар тэр энэ ертөнцөөс буцсан. Хэдий өвдөж байсан ч дуугаараа, дуулсан он жилийнхээ дурсамж, чуулгынхаа тайзнаа гарч дуулах нандин агшнаа дурсаж, түүгээрээ ханатал дүүрээд явсан.

Сэтгэл зүрхэнд мартагдашгүйгээр хоногшсон түүний дуу хоолой, донжоо олон дуулах төрх байдал нь Монголын урлагт тодоос тод гялалзан оршсон хэвээр байна. Энэ жил 70 насных нь ойг хүүхдүүд болон шавь нар нь тэмдэглэж, ойн хүрээнд Монголын үндэстэн ястны ардын богино дуу дуулаачдын олон улсын уралдааныг зохион байгуулж байгаа аж.