Ээжийн сайн хүү байж, эх орныхоо төлөө эрдэм үйлсээ зориулан цэх шулуун алхсаар буцлаа, тэр. Элгэн сэтгэл нь хүүхдийнх шиг гэгээн цайлган түүнийг дотны найз нь болох Хөдөлмөрийн баатар Х.Цэвлээ сэтгүүлч "Хүмүүн хорвоогийн халил цагаан оргил" гэж тун онож хэлсэн сэн.

          Тэгэхдээ "Хэрэвхүйеэ өнөө цагийн монгол түмнийг нэгэн их бүлэг уулс юм гэж зүйрлэвэл түүний ноён оргилын нэг нь Ц.Балхаажав гуай мөнөөсөө мөн байх юм. Өөрөөр хэлбэл, энэ хүн бол эдүгээ цагийн монгол хүмүүсийн оюун сэтгэлгээний түүчээ цагаан оргилуудын нэг яах аргагүй мөн байна. Балхаажав хэмээх хүмүүн хорвоогийн энэхүү өндөр байц оргилын гол онцлог нь юу сан билээ хэмээвэл юуны өмнө энэрэнгүй сайхан сэтгэлийн сор дээж болсон халил цагаан оргил мөн юм байна" гэсэн байдаг.

         Энэ бол Хөдөлмөрийн баатар, Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, философийн ухааны доктор, профессор Ц.Балхаажав гуай. Таван өдрийн өмнө тэр хорвоогоос мордлоо. Хүний хорвоод эрдмийг нь сураад, хүн чанар, хүнлэг сэтгэлийг нь мөрдөж яваад харилаа. Өнийн залуу наснаас өтөл болтлоо бичиг, цаас, ном товхимолтой нөхөрлөж, өвөө, аавынхаа заан сургаж, өвлүүлэн үлдээсэн эрдэм номд бага залуугаасаа нэвтэрсэн дээ.

         Тэрээр "Өвөө минь тайж гаралтай эрдэм номтой хүн байв. Түүнд ааваас нь үлдсэн модон барын бичигтэй судар ганжуур, данжуур байсан учир би багаасаа номонд дуртай хүү болсон" гэсэн. Ингэж хорвоод хүн болон тэмтчиж, ухаанаа тэлэх балчир насанд нь ном эрдмийн их ивээл ерөөл амьдралд нь байж таарсан нь өнөөдрийн бидний энэ хайртай буурал эрдэмтнийг бий болгоход нөлөөлжээ. Гэсэн ч аав нь хэлмэгдүүлэлтийн үед баригдаж, ээж нь тавдугаар анги байхад нь бурхан болж, эмээгийнх нь  ярьдаг үлгэр, ээжийнх нь ярих дурсамж, сургааль, өвөөгийнх нь үлдээсэн ном судар л тэднийг орлон түүнийг цааш хөтөлсөн байдаг.

        Тиймдээ ч "1945 онд бичиг, үсгийн багш болгосон нь миний ажил, өнөөдрийн амьдралын эхлэл болсон доо" гэж хожим олон ч яриа, дурсамжийн номд дурдсан нь бий. Харин энэ талаар Хөдөлмөрийн баатар Х.Цэвлээ сэтгүүлч "Үзэг бид хоёр" номдоо "Балхаажав багынхаа бүтэн өнчин хүүхэд байсан. Балхаажав зовлонтныг өрөвдөн хайрлах, чин шударга үйлстнийг дотночлон дэмжих өр нимгэн сэтгэлээ ийм л орчноос олж авсан. Зовлон их үзсэн, тэр тоолонгоор хүний хорвоогийн цэвдэгшлийг уясган хайлуулах илчит халуун сэтгэлийг хураан хуримтлуулж ирсэн юм шиг санагдана" гэж түүнийг мэддэг, дотно нөхөрлөдөг хүний хувьд бичсэн байх нь бий.

        Ц.Балхаажав агсан бага залугаасаа ном эрдэмд шамдаж, Намын дээд сургуульд дөрвөн жил онц сурч төгсөөд, сургуульдаа 1959 он хүртэл гурван жил, багш, эрдэм шинжилгээний ажилтнаар ажилласан байна. Тэгээд Москвагийн их сургуулийн философи, гүн ухааны сургуульд таван жил суралцсан нь эрдэмтэн болох том эхлэл байж. Дараа нь буюу 1967 онд Москвагийн сургуульд сурч,  дэд эрдэмтний зэрэг ч хамгаалжээ. Тэгээд 1964 онд Намын түүхийн институтэд очиж, Намын төв хороонд эрхлэгч болж, Үзэл суртлын хэлтэст долоон жил, Намын Ажлын хэлтэст гурав, Гадаад харилцааны хэлтэст гурван жил болж, Намын төв хорооны нарийн бичгийн даргаар 1998 он хүртэл ажилласан түүхтэй. Ингэж салхи шиг "хийсэн" ажиллаж, нам төр, ном эрдмээр "хэсүүчлэн"  бэдрэх хугацаандаа олон бүтээлийг судлан төрүүлсэн эрдэмтэн.

Одоо харин  "Ээж ээ хүү нь захиасыг нь биелүүлсэн" гээд очиж яваа байх аа, тэр.