Өнгө залуу үеэсээ өтөл болтлоо тэр гандангийн хүрээнд ном айлдаж, үйл бүтээлээ. Олны шуурга, омгойтсон дайралт гүтгэлэгт гудайхгүй, хар бараан сүүдэр бүхнийг гэтэлж, хамаг амьтны тусын тулд инээмсэглэн алхсаар өнөөдөрт хүрлээ.

Эмээгээ дагаад мөргөж байгаа бяцхан хүүг энхрийлэн харцгааж байгаа тэр байр байдал нь сэтгэл татам” гэж ярьсан байдаг.

        Өдгөө харин тэд шигээ энгийн даруу мөртөө номын гэгээнд үнэнч сэтгэлээр нэвтэрч, түүнээсээ олон хүнд хайр энэрлээ түгээн яваа их хүмүүн болон өтөлж яваа. Гэхдээ ээждээ бол эрх жаахан хүү нь хэвээр. Амьдралын олон нугачаанаас ээжийн хайр түүнийг халхалж, үргэлжийн дэргэдээ дагуулж өмгөөлөн хамгаалж явж. Том лам болсон хойноо ч өглөө гарахдаа ээждээ үнсүүлээд, оройтохдоо “Хаашаа алга болдог юм” гэж ээжээрээ аашлуулдаг байсан гэхээр сайхан байгаа биз. Ерөөс түүний нугарашгүй дөлгөөн байдал, туйлбартай, бүхнийг сөрж зогсох тэвчээр, ухаан, тэнүүн сэтгэлийг ургуулагч нь, түшигч нь ээж нь юм байна. Хүүгээ дагуулан 70 жил амьдарч Монголын бурхан шашны хийдийг хамт өргөлцөж, сэтгэлээрээ тэнгийн ачааг нь тэнцүүлэн үүрч, элдвээр хэлүүлэх хүүгээ энэрэл хайраар тэтгэж, элдэвд анхаарах сөхөө өгөхгүйгээр амьдарсан болов уу. Тиймдээ л хамба өөртөө тэр их хүчийг олсон байх даа. Нөгөөтээгүүр бурхны ном өөрөө өөрт нь нэвтэрч, гүнд нь сэлсэн хэн бүхэнд сэтгэлийн их хүчийг олох, юунд ч ганхахгүй орших ухааныг өгдөг. Тэгэхээр ээжийн хайр, бурхны ухаан хоёр түүнийг тэтгэн тэнхрүүлж, гунигаас нь гэтэлгэж гэмээр.

Гэхдээ лам байлаа ч, хэчнээн гэгээрсэн хүнд ч гуниг, гомдлын сэтгэл төрөх нь гарцаагүй.

           Хүний амьдрал, араншингаас хол даянчлах боломжгүй, тэдний ахуйд орж үйлээ хийхээс өөр аргагүй учир нуруутай байж, урдахаа учиртай хийгээд л алхахаас өөр аргагүй байх. Үүнийг ч өөрөө хэлдэг юм билээ. Залуу үедээ эмээн явсан ч одоо бол хүний араншинд хөтлөгдөхөөс нэгэнт салж, тиймдээ ч худал үг, гүтгэн дайралтын сум түүнийг гунигтай болгож, хааяа жаахан халшрах хэмжээнд хүргэнэ үү гэхээс хэтрэхгүй. Ёстой юуг ч үл тэсэн өдий хүрсэн. Хамбынхаа үндсэн ажлыг хийхээс гадна тэр хоёр том гавьяаг байгуулсан нь IX, X богдыг тодруулсан нь. Тэрбээр “IX Богдыг тийм хатуу хүнд нөхцөлд бид залж байсан. Богдыгоо залж чадахгүй олон жил болж, гадаад дотоодоор явуулж байсан. Туулсан түүх маань юм болохоор яалтай билээ. Уг нь 1992 оны Үндсэн хууль батлагдаж, бид шашин уламжлалаа сэргээгээд, хэний ч хараат биш шашныг үүсгэн бий болгох энэ ажил эхэлсэн юм шүү дээ. Гэвч амьдрал дээр юм амархан биш байсан. Тийм учраас IX Богдыг таалал төгссөний дараа X Богдоо уламжлан залах зүй ёсны ажил эхэлсэн” гэнэ.

 
       Харин IX богдтой анх уулзсан тухайгаа “1983 онд би Дарамсалад Буддын Диалектикт Диалектикийн сургуульд явсан юм. Тэнд сурч байхдаа нэг удаа Далай багшийн номонд сууж байтал нэг их таньдаг хүн суварганы хажууд зогсож байхыг харсан. Хүнтэй яриад зогсож байна. Монгол лам захтай дээлтэй, нүд булаасан сайхан монгол хүн. Бүр нэг гоё хүн юмаа. Ерөөсөө Төвд гэж хэлмээргүй яг л монгол хүн байна даа. Таньдаг ч юм шиг оргиод. Тэгээд хамт явсан Ө.Гүндсамбуу ламд хэллээ. Үгүй ээ, энэ нэг таньдаг хүн шиг. Яах аргагүй л монгол хүн шиг харагдаад байх юм. Энд чинь одоо ямар монгол явж байдаг билээ гээд хэлсэн чинь харин надад түрүүнээс хойш нүдэнд тусаад байна гэж байна. Тэгээд байж байтал ар талаас цани ловдойгийн нэг хүүхэд гүйж ирээд танай Халх лам гэдэг чинь энэ хүн шүү дээ гэж хэлчхээд гүйгээд явчихсан. Би анхлан ингэж л дүрийг нь харж байсан юм” гэдэг.