Дэлхийн эдийн засаг шинэ сорилттой нүүр тулна

Шинэ коронавирусийн улмаас дэлхий даяар олон хүн амиа алдаж, эдийн засаг, санхүү, бизнесийн салбарт их хэмжээний хохирол нүүрлэж буй. Санхүүгийн ажиглагчдын онцолж буйгаар цар тахлын үр дагавар 2025 он хүртэл үргэлжилж, дэлхийн эдийн засагт 35 их наяд ам.долларын хохирол учруулж магадгүй гэнэ. Мөн цар тахалд илүү нэрвэгдсэн орнууд эдийн засгийн шинэ сорилтуудтай энэ оны эцсээр нүүр тулна гэж “Pacific Investment Management” байгууллагын глобал эдийн засгийн зөвлөх ЙоахимФелс таамаглаж буй.

Гал унтраах нь

Улс орнууд цар тахлын үеэр эдийн засгаа дэмжих арга хэмжээ авч, ард иргэддээ тусламж үзүүлж буйн ачаар АНУ л өнгөрсөн наймдугаар сард ажилгүйдлийг тодорхой түвшинд барьж, үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээл тогтворжих хандлагатай болж ирсэн. Мөн Хятадын үйлдвэрлэл, бизнесийн салбар сэргэж, Германд ч нөхцөл байдал дээрдэж буй. Европын холбооны орнууд цар тахлын улмаас нүүрлэж магадгүй хямралаас сэргийлэхийн тулд бизнесийн байгууллага, иргэдэд таван их наяд еврогийн тусламж, дэмжлэг үзүүлсэн агаад энэ нь ажилгүйдлийн түвшин эрс нэмэгдэх, бизнесийн байгууллага  дампуурах зэрэг эрсдлээс сэргийлж байна. Үүний сацуу цөөнгүй орон бүх нийтийн хөл хорионы үед иргэддээ тусламж, цалинтай тэнцэх хэмжээний тэтгэмж олгосон нь ядуурлыг хазаарлаж буй. Гэвч энэ бол цагаа олж гаргасан шийдвэр, тусламжийн ачаар тодорхой хугацаанд үйлчлэх “гал унтраах” арга бөгөөд агаад цаашид удаан үргэлжлэх боломжгүй.

Цар тахлын дараа улс орнуудад нүүрлэж магадгүй эдийн засгийн хямралын шинж тэмдгүүдийг одоо ч ажиглаж болохоор байна. Тухайлбал, автомашин үйлдвэрлэгч “Форд моторс” болон агаарын тээврийн “Юнайтед Эйрлайнс Холдингс” зэрэг компаниуд ажилтан, ажилчдынхаа тоог цомхотгохоо мэдэгдлээ. Мөн иргэдийн хадгаламжийн хэмжээ багасах, чанаргүй зээлийн хэмжээ өсөх хандлагатайг банкны салбарынхан онцолж буй. Австралийн Үндэсний их сургуулийн профессорУоррикМаккиббинытооцоолсноорцартахлынулмаасэдийнзасаг, бизнесийнсалбартучраххохирлынхэмжээирэх таван жилд 35 их наяд ам.долларт хүрч болзошгүй аж.

Эхний шинж тэмдэг

АНУ-ын томоохон хотууд, тухайлбал Нью-Йорк, Лос-Анжелес, Чикаго, Хьюстоныоршинсуугчдындундявуулсансудалгаагаариргэд эдийнзасгийнхямралтайнүүртулжэхэлжбайгааг ABC мэдээлж байна. NPR радио, Роберт Вуд Жонсоны нэрэмжит сайн үйлсийн төлөөх сан, Харвардын Нийгмийн эрүүл мэндийн сургуулийн хамтран явуулсан судалгаагаар дээрх дөрвөн хотод оршин суудаг гэрийн эзэгтэй нарын тал хувь нь өрхийн хадгаламж дууссан, байрны түрээс болон орон сууцны төлбөрийн асуудалтай, эрүүл мэндийн зардал нэмэгдсэн зэрэг санхүүгийн асуудалтай нүүр тулж буйгаа онцолжээ. Тэр дундаа Хьюстонд энэ асуудал илүү хурцадмал байгаа бөгөөд судалгаанд оролцогчдын 63 хувь нь  санхүүгийн хүндрэлд ороод байна гэж хариулжээ. Судлаачдын үзэж буйгаар, санхүүгийн хямралд хамгийн түрүүнд африк, латин америк гаралтай иргэд өртөх магадлалтай аж. Мөн ажилгүйдэл нэмэгдэж, эсвэл нэмэлт орлого нь үгүй болсон гэсэн хүний тоо нэмэгдсээр буй.

Өөдрөг бус таамаг

НҮБ, ДЭМБ болон бусад олон улсын байгууллагын мэргэжилтнүүдийн үзэж буйгаар цар тахлын үр дагвар зөвхөн эдийн засгийн үзүүлэлтээр хэмжигдэхгүй нь.

НҮБ-ын Хүнсний хөтөлбөрийн мэргэжилтнүүдийн тооцооллоорэнэ оны долоо, наймдугаар сард коронавирусийн халдвар тархсан бүсээс хүлээн авсан хүнсний тусламжийн хүсэлт өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 30 хувиар нэмэгдсэн байна.

ДЭМБ-аас 105 оронд  хийсэн судалгаанд цар тахлын үеэр эрүүл мэндийн байгууллагуудын 90 хувийнх нь  үйл ажиллагаа доголдсон, эмч, эмнэлгийн ажилтнуудын ачаалал эрс нэмэгдсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, вакцинжуулалт, архаг хууч өвчтэй хүмүүсийн эмчилгээ, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асаргаа, гэр бүл төлөвлөлтийн хөтөлбөрүүд, сэтгэцийн эмгэгийн оношилгоо, эмчилгээ, хорт хавдартай тэмцэх хөтөлбөр зэрэг олон улсын чанартай асуудлууд хойш тавигдаж буй нь мэргэжилтнүүдийн сэтгэлийг түгшээж байна.

Үүсээд буй нөхцөл байдлаас улбаатай ажилгүйдэл, ядуурлаас гадна буурай орнуудад өлсгөлөн, нялхсын эндэгдэл, эмэгтэйчүүд, охидын эрх зөрчигдөх нь нэмэгдэх магадлал өндөр.

Эх сурвалж: Bloomberg, ABC, BBC