Эргэлт.мн мэдээллийн сайтын энэ долоо хоногийн онцлох нийтлэлээр уг нийтлэлийг санал болгож байна. 

-ХХЕГ-ЫН ДАРГА НАР ӨӨРСДИЙГӨӨ ХАМГААЛЖ СУУХЫН ОРОНД ОТРЯД, ЗАСТАВУУДАД НҮҮРЛЭЭД БАЙГАА ДАРАМТ, ЯРГАЛЛАА АРИЛГА-

         Хил дээр буун дуу гарав. Харуулын даргаа байлдагч нь буудаж, амь насыг нь хөнөөлөө. Тодруулбал, Говь-Алтай аймгийн Алтай сумын Хилийн цэргийн 0214 дүгээр ангийн Баянтоорой заставын хугацаат цэргийн алба хаагчид дөрөвдүгээр сарын 8-ны 18:00 цагийн үед харуулын даргаа хөнөөгөөд зугтсан хэрэг гарсан. Байлдагч Х, М нар харуулын манаанд явж ирээд, харуулын дарга Г-ийн цээжин тус газарт гурван удаа буудаж, амийг нь хөнөөсөн гэдэг. Зэвсэглэсэн байлдагчид хилийн ойролцоо нутаглаж байсан айлаас мотоцикль авч, нутгийн гүн рүү зугтаасан байдаг. Сумтай буу аван уул руу зугтсан хоёр байлдагчийг өчигдөр Алтай сумын нутаг Зөөлөн богд уулнаас баривчилсан талаар бид мэдээлсэн билээ. Тэгвэл байлдагч Х харуулын даргаа буудсан гэдгээ хүлээсэн тухай мэдээлэл гараад байгаа. Тэрбээр ар гэрийнхэндээ “Харуулын даргынхаа дарамт шахалтаас болж хүн амины хэрэг үйлдсэн. Үнэхээр тэвчсэнгүй ээ, уг нь тэвчиж, тэсэж байгаад албаа хаана гэж маш олон удаа бодож байсан боловч сүүлийнх дээр үнэхээр тэссэнгүй” гэж ярьсан гэх. Одоогоор үүнээс өөр мэдээлэл алга байна.

        Байлдагч нарын өгсөн мэдүүлгээр гэмт хэргийн нөхцөл байдал цаашид тодорхой болно. Үнэхээр тэднийг тэсвэрлэхийн аргагүй дээрэлхэж, дарамталж байсан уу. Х гэх цэрэг юунаас болж харуулын даргаа буудах болов, сэтгэл хөдлөлдөө автсан уу, үгүй юү гэдгийг хуулийн байгууллагынхан шалгаж тогтооно. Мөн Хууль зүйн сайд Х.Нямбаатар ажлын хэсэг гаргаж, цэргийн ангиудад шалгалт хийж, болж өнгөрсөн нөхцөл байдлыг үнэн зөвөөр тогтоох ажлыг шуурхай эхлүүлэх биз ээ. Гол нь байлдагч нь даргаа буудаж, хөнөөсөн хэрэг өмнө нь цөөнгүй удаа гарч байсан. Энэ нь хилийн цэргийн ангиудад байлдагчдыг яргалах, тамлах, дэглэх явдал амь бөхтэй оршсоор байдгийн илрэл, баталгаа мөн билээ. Үүнийг гэрчилсэн, эх орны хүү болох гэж яваад ялтан болж дууссан цөөн баримт дурдъя.

“Харуулын даргынхаа дарамт шахалтаас болж хүн амины хэрэг үйлдсэн. Үнэхээр тэвчсэнгүй ээ, уг нь тэвчиж, тэсэж байгаад албаа хаана гэж маш олон удаа бодож байсан боловч сүүлийнх дээр үнэхээр тэссэнгүй”

ДӨРВӨН ХИЛЧИН ДАРГА НАРАА ХӨНӨӨЖ, БУСДЫГ БАРЬЦААЛСАН  ГЭМТ ХЭРЭГ

        Дорноговь аймгийн Эрдэнэ сумын нутагт байрлах Улаан-Уулын заставт  дөрвөн хилчин дарга нараа буудаж хөнөөсөн ноцтой хэрэг гарч байлаа. 2009  оны оны арваннэгдүгээр сарын 22-23-нд шилжих шөнө байлдагч Р.Энхжаргал, М.Тулга, Г.Лхагважав, Э.Оюунболд нар харуулын дарга, гэрээт хилчин М.Энх-Амгалангийн амийг хөнөөн, улмаар 02.00 цагийн үед застав дээрээ ирж, заставын орлогч дарга, ахлах дэслэгч С.Бум-Эрдэнэ, гэрээт хилчин Э.Бямбасүрэн нарыг тодорхой шалтгаангүйгээр буудаж, дэслэгч Ц.Сод-Эрдэнийг шархдуулсан юм. Хилчид заставын ангийн УАЗ пургон маркийн авто машиныг асаан, цэргүүдийг барьцаалан, Сэлэнгэ, Дархан-Уул аймаг руу зүглэн гарсан байдаг. Цагдаа нар нисдэг тэрэг болон автомашинаар бүсэлж, цэргүүдийн ээжүүдийг цагаан хоолойгоор яриулж байж байлдагчдыг баривчилж, тухайн үедээ мөн л дуулиан шуугиан тарьж байсан.  Шүүхээс М.Тулга, Г.Лхагважав, Э.Оюунболд нарт Эрүүгийн хуулвд заасныг үндэслэн цаазаар авах ял оноосон бол Р.Энхжаргалд 25 жилийн ялыг чанга дэглэмтэй эрэгтэйчүүдийн хорих ангид эдлүүлэхээр болж байлаа. Гэхдээ улсын дээд шүүхээс тэдний цаазаар авах ялыг өөрчилж, 25 жил гянданд хорих ялаар шийтгэсэн билээ.

ЗАСТАВЫН ОРЛОГЧ, ХАРУУЛЫН ДАРГАА ХӨНӨӨСӨН ГУРВАН ЦЭРЭГ ХИЛ ДАВАН ЗУГТСАН НЬ

            Увс аймгийн Давст сумын Мөнххайрхан заставын орлогч дарга, дэслэгч Ж.Лувсаншарав, хилийн харуулын дарга, ахлагч Ү.Одболд нарын амь насыг хөнөөсөн хэрэг 2013 онд гарч байлаа. Байлдагч Н.Алтанхуяг, Д.Отгонхишиг, Ч.Энх-Амар нар дээрх хэргийг үйлдсэн байдаг. Дарга нараа буудаж хөнөөсөн хилчид ОХУ руу хил даван зугтсан байдаг. Гэвч оргон зайлснаас нь дөрөв хоногийн дараа тэднийг ОХУ-ын Хилийн тагнуулын албаны цагдаа нар баривчилж, тус улсын хуулийн дагуу Н.Алтанхуягт дөрөв, Д.Отгонхишиг, Ч.ЭнхАмгаланд гурван жилийн ял оноосон билээ. Ингээд ялтан шилжүүлэх шугамаар ирж, хилчдийг шүүх хурал болсон байдаг. Шүүх бүрэлдэхүүн Н.Алтанхуягийг 25 жил хорих ял оноож үүнийхээ таван жилийг гянданд, 20 жилийг нь чанга дэглэмтэй хорих ангид, Д.Отгонхишигийг 20 жил чанга дэглэмтэй хорих ангид ял эдлүүлэхээр шийдвэрлэж байлаа. Харин Ч.Энх-Амарыг хүний амь бүрэлгэх гэмт хэрэгт оролцоогүй гэж үзээд хэргийг нь хэрэгсэхгүй болгож байв.

           Энэ бүхнийг дурдсаны учир нь эдгээр хөвгүүд “Цэрэгт очоод ахлагч, захирагчаа буудъя” гэж цэрэгт яваагүй нь тодорхой. Тэднийг Монголын хилийн цэргийн салбарт нуугдаж буй яргалал, тамлал ийм зүйл хийхэд нөлөөлсөн, шууд түлхсэн гэдгийг онцлох хэрэгтэй. Тэд тэсэхээ байгаад ирэхээрээ ахлагч, захирагч нараа буудаж, “Энд ийм хууль бус, хүний эрхийг уландаа гишгэсэн, хүний ёсноос гажууд зүйл болж байна шүү” гэдгийг илчилдэг гэсэн үг.

ХХЕГ-ЫН ДАРГА НАРТ  ХҮНИЙ АМЬ ҮРЭГДЭХ, ЦЭРГИЙН АНГИД НЬ ДАРАМТ, ДЭГЛЭЛТ БАЙГАА АСУУДАЛ ОГТ ХАМААГҮЙ. ЗӨВХӨН  ӨӨРСДИЙГӨӨ ХАМГААЛЖ, АЖИЛДАА ҮЛДЭХ НЬ Л ЧУХАЛ

            Хил дээр буун дуу гарч, бусдын амь насыг хөнөөсөн гэмт хэрэг гарах болгонд хилийн цэргийнхэн болон дарга, удирдлагууд нь “Цэрэг, байлдагчдыг дарамталсан асуудал огт байхгүй. Бид хамгийн сайнаараа ханддаг. Бид буруугүй” гэж өөрсдийгөө үхэн хатан хамгаалдаг. Ингээд хариуцлага хүлээлээ гэхэд хамгийн ихдээ Отрядын дарга, заставын дарга нар ажлаасаа чөлөөлөгдсөн, солигдсон болоод л өнгөрдөг. Энэ удаад ч гэсэн Хилийн цэргийнхэн бас л башир аргаа хэрэглэх гэж байгаа бололтой. Өмнөх дарга нарын амиа алдсан хэрэг дандаа л дарамт шахалт, таарамжгүй харилцаанаас болж гарсныг тэд мэдэхийн дээдээр мэдэж байгаа. Гэвч өнөөдрийг хүртэл ХХЕГ-ынхан алдаагаа засаагүй. Бүр идээ бээр болтол нь даамжруулж байгааг энэ удаагийн хэрэг баталж буй.

            Хилийн цэрэгт алба хаасан залуус “Цэрэгт явлаа гэсэн аж ахуйн ажил хийж байгаад ирдэг. Хилийн цэргийнхэн үнээ тугал, адуу, хонь, хурга, ишигтэй зууралддаг. Чөдөр тушаа зангидах, малын өвс, тэжээл бэлтгэх гээд тэдний зарц шиг л байдаг. Түүнээс цэргийн эрдэм гэж заахгүй. Бас хэн ч очихгүй, хүний бараагүй газар аваачаад зодоод, дэглээд байдаг. Энэ бүхнээс нь ямар ч хүн залхахаар” хэмээх гомдол тасардаггүй ч тэд хав дараад өнгөрдөг гэх.

Энэ бүхнийг дурдсаны учир нь эдгээр хөвгүүд “Цэрэгт очоод ахлагч, захирагчаа буудъя” гэж цэрэгт яваагүй нь тодорхой. Тэднийг Монголын хилийн цэрэгт нуугдаж буй яргалал, тамлал ийм зүйл хийхэд нөлөөлсөн, шууд түлхсэн гэдгийг онцлох хэрэгтэй. Тэд тэсэхээ байгаад ирэхээрээ ахлагч, захирагч нараа буудаж, “Энд ийм хууль бус, хүний эрхийг уландаа гишгэсэн, хүний ёсноос гажууд зүйл болж байна шүү” гэдгийг илчилдэг гэсэн үг

       Түүнчлэн хилийн цэрэгт ирж байгаа залуусыг сэтгэл санааг нь дэмжих, бэлтгэх сургалт, элдэв арга хэмжээ, ажил огт хийдэггүй гэдэг. Энэ талаар нэгэн эх сурвалж “Татагдаж ирсэн цэргүүдийн сэтгэл зүйг бэлтгэх тухай сургалтууд ор тас хаягдаад удаж байна. Тэгсэн мөртлөө сэтгэл санаа нь төлөвшиж амжаагүй, дөнгөж ерөнхий боловсролын сургуулиа төгсөөд ирж байгаа залууст буу бариулаад, харуулын манаанд гаргачихдаг. Сумтай буу үүрсэн залуусын сэтгэл санаа тогтворгүй болж байгаад огт анхаарал хандуулддаггүй. Ингээд харуулын даргатайгаа муудалцсанаасаа болоод буудчихдаг. Хил хамгаалах ерөнхий газрын дарга нар энэ болгонд ямар ч хариуцлага хүлээдэггүй. Тэр бүү хэл хэрэг юунаас болж гараад байгаа, үүнийг яавал таслан зогсоох талаар ч олигтой ажил хийдэггүй. Зөвхөн зөөлөн сандал дээр сууж, өөрийгөө болон бүлэглэлээ хамгаалдаг” гэсэн юм.

         Мөн “Хааяа нэг хяналт шалгалт нэрийн дор хилийн заставуудаар явахдаа хаан шиг л аашилдаг. Отряд, заставуудын дарга нарыг айлгаж, сүрдүүлж байгаад ширээ дүүрэн хоол унд засуулж, дайлуулж, цайлуулан, архидан согтуурч байгаад л ирдэг. Мөн жилийн жилд өөрсдийн хамаарал бүхий хэдэн сэтгүүлчийг хилийн ангиудаар авч явж, дайлж, цайлдаг бичигдээгүй хуультай. Үүний дараа хил хамгаалахтай холбоотой баахан уянгалсан, “Хилийн тэнгэр цэлмэг байна” гэх мэт уль доль болсон нийтлэл, сурвалжилга, нэвтрүүлэг хөвөрдөг. Бодит байдал дээрх дарга нар нь цэргүүдийн хүчээр мал өсгөх ажил хийж, түүнээсээ ашиг хүртдэг тухай, хэдэн бор цэрэг, алба хаагчаа зодож, дарамталдаг тухай, цэргийн ангид сэтгэл зүйн хичээл, сургалт цаасан дээр л нэр төдий явагддаг тухай гээд чин үнэнээр байх ёстой зүйлсийн тухай нэг ч үг, үсэг гардаггүй. Ингэж л тэд үнэн нүүр царайгаа нуудаг. Ийм худал, хэтэрхий гоёчилсон, уянгын нийтлэл, нэвтрүүлэг үзсэн, уншсан ард түмэн “Хилийн цэрэг шиг ардын хүүхдүүдийг хүмүүжүүлж, тэсвэр тэвчээртэй эр хүн болгож байгаа газар байхгүй” гэж бодоод хөвгүүдээ цэрэгт илгээчихдэг. Тэд нь очоод нэг бол дарамтлуулж, зэрэмдэглүүлснээсээ болоод эрүүл мэнд, эд эрхтнээсээ салаад ирдэг, зарим нь амиа алддаг, цөөн нэг нь ахлагч, дарга, удирдлагаа буудаж хөнөөгөөд насан туршдаа шоронд суух боллоо” гэсэн юм.

        Иймээс Хууль зүйн сайд Х.Нямбаатар та хилийн цэрэгт бугшсан их яргалал, тамлалд анхаарал хандуулж, ардын хүүхдүүдийг нэг бол эрэмдэг, эсвэл алуурчин, заримыг нь бүр шороонд булдаг тогтолцоог зад татаж, зохих хүмүүст нь хариуцлага тооцож, энэ салбарын идээ бээрийг цэвэрлэж өгнө үү.  

Өмнөх дарга нарын амиа алдсан хэрэг дандаа л дарамт шахалт, таарамжгүй харилцаанаас болж гарсныг тэд мэдэхийн дээдээр мэдэж байгаа. Гэвч өнөөдрийг хүртэл ХХЕГ-ынхан алдаагаа засаагүй. Бүр идээ бээр болтол нь даамжруулж байгааг энэ удаагийн хэрэг баталж буй