-БНСУ-ын Гадаадын иргэн харьяатын газарт саатуулагдсан монголчууд өлсгөлөн зарлажээ-

Нөхөр нь БНСУ-д хууль бусаар ажиллаж, амьдарч байгаад тус улсын Гадаадын иргэн харьяатын газарт саатуулагдсан С.Хишигтэй ярилцлаа. Түүний нөхөр 11 сарын турш эх орон руугаа ирэх онгоц хүлээж байгаа бөгөөд хоёр сарын өмнө саатуулагджээ. Өөрөөр хэлбэл, саатуулах байранд хоёр сар гаруйн хугацаанд хоригдоод байгаа юм.

-Нөхөр тань БНСУ руу хэзээ явсан бэ?

-БНСУ-д хоёр жил ажиллаж, амьдарсан. Анх гурван сарын хугацаатай аяллын визээр явсан ч амьдралын шаардлагаас болоод жил орчим хууль бусаар амьдарчихсан байсан юм. Жил болоод ирэх гэж байтал хил хаагаад 11 сарын турш онгоц хүлээлээ. Тэгээд хууль бусаар амьдарч байсан болохоор БНСУ-ын Гадаадын иргэн харьяатын газарт өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сарын 1-нд баригдаж, саатуулагдсан. Одоо хүртэл тэндээсээ гараагүй. “Хэзээ онгоц очиж, хэдний ээлжинд багтах бол” гээд хүлээгээд л байж байна. Уг нь арваннэгдүгээр сарын 12-ны онгоцоор ирэх байсан ч нислэг цуцлагдчихсан.

-Хоёр сар гаруйн хугацаанд саатуулагдахдаа ямархуу нөхцөл байдалтай байгаа талаараа танд хэлсэн үү?

-Харанхуй өрөөнд ганц, хоёроороо л байдаг юм шиг байна лээ. Тэндээс нь гаргаж, оруулахгүй, нар, салхи үзүүлдэггүй гэсэн. Өдөрт нэг удаа хоол өгч, хоолондоо огт цаддаггүй гэж байна лээ. Маш их сэтгэл санаагаар унаж, хоолой нь ч гарахаа больсон. Нөхцөл байдал ер нь энд, тэндгүй л хэцүү байна. Хэдийгээр залуу хүн ч гэсэн ажил төрөл хийх боломжгүй, эх орондоо ч ирж чадахгүй, харанхуй өрөөнд хоёр сар хоригдчихоор хэцүү байх нь тодорхой шүү дээ.

-Нэгдүгээр сарын 15-ны нислэгээр ирж чадахаар байгаа юу. Утсаар чөлөөтэй ярьж болдог уу?

-Чөлөөтэй ярих боломж ховор. Картаараа мөнгөө төлөөд саатуулах байрны утсаар өдөрт нэг удаа ярьдаг. Сүүлийн хоёр өдөр картан дахь мөнгө нь дуусаж байгаа бололтой 2-3 минут яриад тасалж байгаа. Ярихдаа “Онгоц хэзээ ирэх сураг байна вэ. Багтаж чадах болов уу” гэж байнга асуудаг.

60 хоног саатуулагдаж байгаа хүнд үүнээс өөр ч асуух юм юу ч байгаа билээ дээ. Өдөржин л нэг жижигхэн харанхуй өрөөндөө тааз ширтэж байгаа байх даа. Хэдийгээр нэгдүгээр сард нэг нислэг үйлдэх болсон ч 1200 гаруй хүнээс сонгогдож ирнэ гэдэг хэцүү. Одоо тэгэхээр бараг ирж чадахгүй байх л гэж бодож байна. Нөхрийг минь багтаах онгоц байхгүй бол ядаж харанхуй нүхнээс гаргаад өгөөсэй гэж бодох юм.

Зургаан сар саатуулагдаж байгаа хүн ч бий

-Тийм газарт саатуулагдсан хүнийг шууд эхний нислэгээр эх орон руу нь албадан буцаадаггүй юм уу?

-Харин тэгдэг л баймаар юм. Элчин сайдын яаманд “Монгол Улсын тийм, тийм хүн баривчлагдсан” гэдэг мэдээлэл нь очдог л байлгүй дээ. Гэтэл ямар ч сураг чимээ алга, хоёр сар өнгөрлөө. Ядаж тэр газраас нь онгоцонд багттал нь гаргаад өгч болдоггүй юм болов уу. Элчин сайдын яамныхан тийм хүсэлт тавьж болдоггүй юм байх даа.

-Таны нөхрөөс гадна өөр монгол хүмүүс саатуулагдсан байгаа юу?

-Манай нөхрийн байгаа газрын саатуулах байранд Монголоос 12 хүн байгаа гэсэн. 55-аас дээш насны хоёр хүн байгаа юм билээ. Манай нөхөр хоёр сар болж байгаа нь бараг бага хугацаандаа орж байгаа. Зургаан сар саатуулагдаж байгаа нэг хүн байгаа гэсэн. Тэр хүний асуудлыг одоо хүртэл шийдэж өгөөгүй болохоор бидэнд найдвар бага л байна гэсэн үг.

-Гадаадын иргэн харьяатын газарт саатуулагдсан хүмүүс өлсгөлөн зарласан мэдээлэл байсан. Энэ талаар та мэдэж байна уу?

-Хоол унд муутай, өдөрт нэг л хоол идэж байгаа хүмүүс бараг хагас өлсгөлөнгийн байдалтай л байгаа шүү дээ. Тэнд байгаа 12 хүнийг төлөөлж хоёр нь өлсгөлөн зарлаад дөрөв хонож байна. Маргааш (өнөөдөр) гэхэд асуудал нь шийдэгдэхгүй байвал өлсгөлөн зарлах хүмүүсийн тоо нэмэгдэх юм шиг байна лээ. Мөн өөр хот, мужуудад 60-70 монголчууд өлсгөлөн зарлаад байгаа гэж сонссон.

Гадаад харилцааны яамны гадаа БНСУ-д байгаа монголчуудын ар гэр жагсаал хийнэ

-Та гурван хүүхэдтэйгээ амьдардаг гэсэн шүү дээ. Нөхөр нь саатуулагдсанаас хойш ямар байдалтай амьдарч байна вэ?

-Гурван жаахан хүүхэдтэй болохоор ажил хийх ямар ч боломжгүй. Сүүлийн хоёр сар гаруйн хугацаанд санхүүгийн ямар ч эх үүсвэргүй болсон. Орон нутагт амьдардаг аав, ээж, ах дүүгээсээ гуйгаад  болгож л байна. Хөл хориотой байгаа учраас хүүхдүүд маань гэртээ байгаа. Аав нь тийм байдалтай байгаа болохоор я тэр үү, өвчин салахгүй хэцүү байна.

-Гадаад харилцааны яам, БНСУ дахь Элчин сайдын яаманд хандсан уу. Ямар хариу өгдөг вэ?

-Ямар нэгэн байдлаар Элчин сайдын яам, Гадаад харилцааны яаманд өөрийн биеэр хандаж үзээгүй. Үнэнийг хэлэхэд, хаана очиж уулзах, хэнд хандахаа сайн мэдэхгүй байна. Таньдаг хүмүүсээрээ дамжуулан Элчин сайдын яаманд хандсанч тодорхой, тоймтой хариу өгөөгүй. Гадаад харилцааны яамны гадаа БНСУ-д байгаа монголчуудын ар гэр жагсаал хийнэ гэж байна лээ. Хэрэв бүр болохгүй бол тэр хүмүүстэй нэгдэнэ л гэж бодож байна. Жаахан хүүхдүүдтэй болохоор гарч, орж чаддаггүй. Гарлаа гэхэд халдвар авчих вий гээд айж байна. Мөн нэг таньдаг хүн маань саяхан надад хэлэхдээ "БНСУ-ын мэдээгээр саатуулагдсан хүмүүсийн талаар ярьж байна. Нэгдүгээр сарын 21-нээс Гадаад иргэн харьяатын газарт саатуулагдсан хүмүүсийг барьцаа мөнгө аваад түр хугацаанд суллана" гээд ярьж байна гэж хэлсэн. Гэхдээ энэ нь тийм ч баталгаатай мэдээ биш л дээ.