Монгол Улсын Засгийн газраас өнгөрсөн хоёрдугаар сарын 17-нд “Эрүүл мэндээ хамгаалж, эдийн засгаа сэргээх 10 их наяд төгрөгийн цогц төлөвлөгөө”-г баталсан билээ. Иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалж, эдийн засгаа сэргээх 10 их наяд төгрөгийн цогц төлөвлөгөөнд ажлын байрыг хадгалах чиглэлд хоёр их наяд төгрөг, залуучуудыг ажил, мэргэжилд хөтлөхөд 500 тэрбум төгрөг, “Залуус I, II, III” хороололд гурван их наяд төгрөг, малчдын орлого, амьжиргааг дэмжихэд 500 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төлөвлөсөн.

Үүнээс ажлын байрыг дэмжих хоёр их наяд төгрөгийн зээлийг арилжааны банкаар дамжуулан жилийн гурван хувийн хүүтэй, гурван жилийн хугацаатай, эхний 12 сар хүртэл үндсэн төлбөрөөс чөлөөлөх нөхцөлтэй олгож эхлээд буй.

Коронавируст цар тахлаас үүдэлтэй эдийн засгийн хямрал хаалга “тогшиж” эхэлснээс хойш ажлын байраа хадгалж, үйлдвэрлэл үйлчилгээгээ явуулж, зээлээ хугацаанд нь төлөхийн төлөө бүсээ чангалж, бүхий л нөөц бололцоогоо шавхаад байсан жижиг дунд бизнес эрхлэгчид энэхүү зээлийг баяртайгаар хүлээж авсан.

Өөрөөр хэлбэл, цар тахлаас болж “хаалгаа барих” дээрээ тулаад байсан аж ахуйн нэгжүүд хөл дээрээ дахин босход нь энэ хөнгөлөлттэй зээл ус агаар шиг хэрэгтэй байсан юм.

Гэвч энэхүү зээлийн олгож эхэлснээс хойш “Арилжааны банкуудын шалгуур хэтэрхий хатуу, босго өндөр байна, бодит байдалтайгаа нийцэхгүй байна” гэх гомдол, шүүмжлэлүүд тасрахгүй байна. Тухайлбал, гурван хувийн хүүтэй, гурван жилийн хугацаатай зээлийг олгож буй арилжааны банкууд зээлийн хүсэлт гаргасан жижиг дунд бизнес эрхлэгчдээс хэтэрхий өндөр үнийн дүнтэй барьцаа хөрөнгө шаардаж, биелүүлж чадахааргүй аж ахуй нэгжийн тодорхойлолт нэхэж байгаа тухай бизнес эрхлэгчид хэлж байна. Өөрөөр хэлбэл, 50 сая төгрөгийн зээл авах хүсэлт гаргасан ажх ахуйн нэгжээс 100 сая төгрөгийн үнэлгээтэй барьцаа хөрөнгө нэхэж байгаа учраас бизнес эрхлэгчид зээл хөөцөлдхөөс шантарч эхэлсэн гэнэ. Уг нь энэхүү зээлд хамрагдах аж ахуйн нэгжийн барьцаа хөрөнгө хүрэлцээгүй тохиолдолд Зээлийн батлан даалтын сангаар 60 хүртэлх хувийг батлан даахаар тусгасан нь боловч бодит байдал дээр хэрэгжилт хангалтгүй буюу зорилтот аж ахуйн нэгжүүддээ энэ зээл хүрэхгүй байгаа аж.

Тэгвэл гурван хувийн хүүтэй, гурван жилийн хугацаатай хоёр их наядын зээлэнд хамрагдах хүсэлт гаргасан ч авч чадаагүй болон хамрагдах гэж олон хоног хөөцөлдөж байгаа хоёр аж ахуйн нэгжийн төлөөллөөс зээлийн шалгуур болон олголтын талаар тодрууллаа.  

“Зээл авах гэж найм хоног хөөцөлдөөд шантарлаа”

“Chance chance boutique” үүсгэн байгуулагч М.Энхмаа “ Би жижигхэн дэлгүүр ажлуулж, хоёр хүнийг ажлын байраар хангаж ажилладаг. Өмнө нь орон сууцны зээл хаан банкаар дамжуулж авч байсан болохоор сая ажлын байр хадгалах зээлийг “Хаан” банкнаас авахаар хөөцөлдсөн. Коронавирус цар тахлын үед би зээлээ зогсоогоогүй. Бүсээ чангалаад төлсөөр л байгаа. Гэтэл сая зээл авахаар бичиг баримт бүрдүүлэхэд бидний чадахааргүй олон зүйлийг банкнаас шаардаж байна. Жижиг бизнес хийдэг бид нар шиг хүнд зээл олдохгүй юм шиг байна. Эхлээд банкнаас заавал барьцаа хөрөнгө шаардахаар нь би ээжийнхээ байрыг барьцаанд тавьсан. Гэтэл та 50 сая төгрөгийн зээл авах гэж байгаа бол 100 сая төгрөгийн үл хөдлөх хөрөнгөтэй байх ёстой гэж байгаа юм. Хувь хүн 50 сая хүртэлх зээл авах боломжтой гэсэн биз дээ. Гэтэл гэрээрээ жижиг гар урлалын бизнес хийдэг хүнд яаж 100 сая төгрөгийн үл хөдлөх хөрөнгө байх юм бэ. Банк зээл хүсэж буй иргэдээ бодож үзмээр юм. Би найман хоног хөөцөлдсөн. Одоо шантарч байна. Түүний оронд 50 сая төгрөгтэй ах илүү хурдан олдоно шүү” гэлээ.

“50 сая төгрөгийн зээл бүтээгээд өгье, таван саяыг нь өгчих гээд явж байгаа хүмүүс ч байна”

Бизнес эрхлэгч О.Төртүвшин “ Би жижиг дунд бизнес эрхлэгчдийг дэмжих зээл авахаар хөөцөлдөж байна. Банкны тавьж буй шаардлага их өндөр, сүүлийн хоёр жилийн орлогын түүх сайн байх, өнгөрсөн зургаан сарын турш үйл ажиллагаа нь доголдоогүй байх ёстой гэж байгаа юм. Цар тахлын үед хэдэн удаа хатуу хөл хорилоо. Банк түүнийг судлаагүй юм уу, эсвэл боломжгүй шаардлага тавьж тэнцсэн цөөхөн байгууллагад зээл олгоё гэж шийдсэн юм уу, мэдэхгүй. Миний хувьд чадлын хэрээр л хөөцөлдөж байна. Мөн түүнийг дагаад банкинд том танилтай хүмүүс 50 сая төгрөгийн зээл бүтээгээд өгье, таван саяыг нь ажлын хөлсөнд өгчих гээд явж байна. Ер нь авч буй зээлийн 10 хувийг нь ажлын хөлсөнд авдаг юм билээ. Иймээс танил тал муутай бидэнд энэ бага хүүтэй зээл олдох нь хэцүү юм шиг байна. Гэхдээ юмыг яаж мэдэх вэ, маргааш ирээрэй гэж дуудсан. Очоод үзнэ дээ” хэмээв.

          Цар тахлын хүнд цаг үеийг өөрсдийн нөөц бололцоогоор даван туулж буй иргэн, аж ахуйн нэгжүүд дахин хөл дээрээ босохын тулд, үйл ажиллагаагаа бага боловч өргөжүүлэхийн тулд төрийг царай алдаж буй нь энэ. Үндсэндээ Засгийн газрын аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжих төлөвлөгөө дунд шатандаа арилжааны банкуудын бизнес, танил талтай нэгний халаасаа зузаалах хэрэгсэл болж хувирлаа. Арилжааны банкууд эрсдэлтэй, эргэн төлөх чадамжгүй гэж үзэх, эрсдэлээ тооцох нь зөв. Гэхдээ эрсдэлээ тооцож байна гээд хэтийдсэн өндөр шалгуур тавих нь энэ зээл зорилтот бүлэгтээ очиж чадахгүй байх суурь нөхцлийг бүрдүүлж байгаа юм. Уг нь энэ зээлийг анх зарласан нөхцөл шигээ уян хатан байдлаар олгосон бол мянга мянган аж ахуйн нэгж дампуурлаас аврагдаж, түүнийг дагаад хэдэн мянган хүн ажилтайгаа үлдэх боломжтой байлаа.