---

Энэ хүүгийн эрхэнд нь халдахгүйн үүднээс нэрийг нь Тулга гэе. Уяаных нь зарим дэггүй унаач хүүхдүүд түүнийг “Соривт” гэж шоглох нь ч бий. Тулга энэ жил 12 настай. Эвий дээ, ядарсан ижийдээ 300 мянган төгрөг олж очих гэж задарсан баяны уяан дээр зодуулж, нүдүүлж, хэл амаар доромжлуулж, өлөн нойтон зуны хоногуудыг өнгөрүүлж байгаа хэдэн зуун унаач хөвгүүдийн нэг. Төрсөн эцгээ танихгүй, харж ч байгаагүй, хар нялхад нь хаяад явчихсан. Ээжтэйгээ, хоёр дүүтэйгээ хотын захын гэр хороололд ядруухан амьдардаг. Ээж нь хааяа нэг барилгын засал чимэглэл хийнэ, гэхдээ голдуу хүүхдийн мөнгөөр, бас Тулгийн баячуудын уяан дээр тамлуулан байж олж ирсэн цалингаар тэд амь зууна. Хэлд, хөлд орхоосоо л байх, байхгүйн зовлон үзэж, тарчиг амьдрал дунд өссөн Тулга долоон настайгаасаа баячуудын уяа дамжиж, хэдэн бор төгрөг олдог болжээ. Улмаар сургуулиасаа ч гарч, нэг мөр морь “дагасан”. Одоо уншиж, бичиж чадахгүй, эрх биш 100 хүртэл тоолж чадна. 

Тулга хоёр жилийн өмнө нэгэн наадамд хурдан морь унаж уралдаж байгаад ойчиж, мориндоо чирэгдээд айхавтар хүнд гэмтжээ. Эмнэлэгт 10 гаруй хоног ухаангүй хэвтэж, ээжийгээ мөн их айлгасан гэх. Тэр гэмтлийнх нь ул мөр одоо зүүн нүднийх нь доороос шанаа хүртлээ зурайсан хуруу өргөн урт сорив болж үлджээ. Тэгээд л дэггүй зарим нь түүнийг “Соривт” гэдэг хэрэг. Ийм том сорви үлдээгүй л болохоос биш өөр олон удаа мориноосоо ойчиж байжээ. 

Тулга бол хурдан морины унаач нэртэй л болохоос биш уяач нэртэй задарсан баячуудын “боол” хийж байгаа хэдэн мянган хүүхдийн төлөөлөл. Тэд бос гэсэн цагт нь босож унт гэсэн цагт нь унтана. Гэмтэж, бэртэж, цавь нь улаан нялга болтлоо холгосон байсан ч уралд гэсэн цагт шууд л мориндоо мордоно. Үүрийн таван жингээс үдшийн гэгээ тасартал борви бохис хийлгүй морио гишгүүлж, үсэргээ хийж, хөлс авч, нэмнээгээ дэлгэж, хатааж, мориндоо нөмөргөж, тэжээл бэлдэж, хомоол хүрзэднэ. Хажуугаар нь туслах уяач нэртэй дээрэлхүү хэдэн залуучуудад дэглүүлнэ, зодуулна. Бас болоогүй тэд нь дуулуулна, бүжиглүүлнэ, барилдуулна. Сунгаа, үсэргээний үеэр том “босс”-ууддаа элдвээр хараалгуулж, хэлснээр нь уралдаагүй бол мориноосоо буугаад л “гөвшүүлнэ”. Уяаг нь олигтой тааруулаагүй туслах уяачийн бурууг, урагш олигтой давхихгүй байгаа “адсага”-ны бурууг унаач хүүхдүүд л үүрнэ. Тэдэнд эрх гэж байхгүй, өмгөөлж, хамгаалах эцэг, эх байхгүй. Байлаа ч хагас өнчин, ээж нь, эсвэл аав нь архины хамааралтай байх нь элбэг. 

Гэхдээ энд өөрийнхөө хүсэл сонирхлоор аавынхаа, өвөөгийнхөө хурдны морийг унаж уралдаж байгаа хүүхдүүдийг хамаатуулаагүй гэдгийг хэлэх нь зүйтэй байх. Унаач хүүхдүүдээ тамладаггүй, жинхэнэ морьтны соёл уламжлалаар морио уяж, морь, хүүхдээ дээдэлдэг олон мянган уяач бий. Харин алдарт, манлай, тод манлай сэтэртэй, эсвэл уяан дээрээ мянган морь сойсон ч нөгөөдүүл нь дээгүүрт давхидаггүй, үнэн хэрэгтээ морь, хүүхэд хоёрыг зугаа гэж хардаг тэр нөхдийг л хамаатуулаад байгаа юм. 

Долоохон настай хүүхэд зайдан морь унаад Улаанбаатараас Дархан хот хүртэл давхиулж очно гэсэн үг шүү дээ. Ингээд төсөөлөхөөр хурдан морины уралдаан унаач хүүхдүүдийг хэрхэн тамладаг нь мэдрэгдэж байна уу. 

Тэгвэл энэ удаад бид эрх нь зөрчигдөж буй унаач хүүхдүүдийн яриаг нэмэлт хачиргүйгээр, өөрсдийнх нь дүрс, дуу хоолойгоор хүргэлээ.  ERGELT.MN мэдээллийн сайтын ЭРЭН СУРВАЛЖЛАХ НЭГДЭЛ дараагийн дугаартаа унаач хүүхдүүдийн эрх ноцтой зөрчигдөж буй асуудалд Монголын хууль хяналтын байгууллагууд хэрхэн хайхрамжгүй ханддаг болон унаач хүүхдүүдэд өндөр цалин амлаж, ар гэрт нь урьдчилгаа хэдэн бор төгрөг үлдээгээд, Өвөр Монгол руу хурдны морь унуулахаар авч явдаг болсон ноцтой асуудлыг бодит баримтаар хөндөх болно.