Бид элгэнд нь унаж, эргээд түүндээ шингэдэг, хөрст дэлхийн хүмүүс билээ. Хөрс шороо үгүй бол ертөнц юун дээр тогтон өндийж, мөнхүү олон зүйл цогцлон биежих. Ийн бодох зуурт уйт намрын энэ тэнгэрт сүүлчийнх бололтой хэдэн шувууд нисэж үзэгдэнэ. Тэднийг харахад дасаж, танил болсон хүмүүс, юмс цөм эндэхийн ахуйг орхин одох гэж байх шиг санагдаад сэтгэлд нэг л хөндий мэдрэмж төрсөн сонин өглөө байлаа, өнөөдөр.

     Тэгээд даруйхан тэнгэр тйиш ширтэхээ больж, түрүүхэн бодол санаанд эргэлдээд байсан хөрс шорооны тухай хэсэг бодлоо. Түүнтэй холбоотой шүлэг, найргийн талаар ч нэхэн санах гэж оролдлоо.  Ихэнхдээ эх орон, нутаг, усны тухай шүлэгт л цөөн мөрт хэлхэгдсэн байхаас бүр нэг тухайлан бичсэн нь үгүй шиг. Харин хөрсийг өөрийн үр хүүхэд шигээ санан хайрлаж, эд, эс ширхэгээр нь мэдэрч, судалж, түүний зургийг зохион бүтээсэн эрхэм бол бий. Ерөөс энэ бүхнийг бодож, ийн бичиж эхлээд буй нь өчигдөррхөн хөрст дэлхийдээ үүрд шингэж, хүмүүний орчлонгоос мордсон нэгэн эрхмийн тухай өгүүлэх гээд буй юм.

      Халх голын дайн харуйгүй болохын өмнө 1940 онд тэрээр Төв аймгийн Баян суманд малчны гэрт мэндэлж, өтөг бууц үнэртсэн монгол ахуйд ердөө хоёр жил болоод л Дэчингунгаа аавынхаа гэрт өргөгдөж, хотын хүүхэд болсон гэдэг. Энэ хооронд тэр 84 оныг улирааж, эрдэм, бүтээлээ туурвиж, хөрст дэлхийнхээ хөрсний тухай өргөн судалж, далайцтайхан бүтээлүүдийг олноор үлдээжээ. Эрдмийн замд түүнийг “Улаан-Од”, “Эх орны манаа”, “Үнэн” сонинд ажиллаж байсан аав нь, “Монгол кино үйлдвэр”-ийн анхны эвлүүлгийг хийж байсан ээж нь л үйлс бүтээлээрээ хөтлөн дагуулжээ. Уран бүтээлч тэднийхээ дэргэд дуртай, хайртай зүйлээрээ судлаач болон өсөн торниж, онц сурдаг, овоохон ном уншдаг, аливаад сониуч, тэр дундаа байгаль дэлхийн оньст нууцыг тайлж мэдэхийн түмэн мөрөөдөлтэй хүүхэд байжээ.

      Тэр мөрөөдөл, тэр хүсэл, хөрс судлалын салбарт тод мөр, томоохон бүтээлүүдтэй Монгол Улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, доктор, профессор, академич, Чингис хаан одонт Д.Доржготов гуайнх байсан юм шүү дээ.

     Хөрс судлаач, агрохимичийн салбарт өөрийн сандал, суудлаа зэхэж, олон зуун судалгаа бүтээлээ дэлгэрүүлэх завшаан түүнд арван жилийн сургуулиа төгсөхөд л олдсон юм билээ. Тэрээр 1957-1962 онд Зөвлөлт холбоот улсын  М.Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн их сургуульд суралцаж ирээд, Шинжлэх ухааны академи, Газарзүй геоэкологийн хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, эрхлэгч, захирал гэх албыг хашихаас гадна голлох судлаач байсаар ирсэн.

    Тэрээр залуу идэр наснаасаа эхлэн Монголын анхны хөрсний зургийг зохион хэвлүүлж, сансрын гэрэл зурагт тулгуурласан хөрсний зураг зохиож, Монгол орны хөрс хөрсөн бүрхэвчийн талаар 50 гаруй судалгаа хийсэн уйгагүй эрдэмтэн. Ингэхдээ тэрээр 1973 онд “Монголын хойт хэсгийн хөрсний газарзүйн үндсэн шинж, хээрийн хөрсний тодорхойлолт” сэдвээр дэд доктор, 1992 онд “Монгол орны хөрс” сэдвээр шинжлэх ухааны докторын зэрэг тус тус хамгаалсан. 1998 онд академич цол хүртсэн байна. Академич Д.Доржготов 1978 оноос хойш МУИС, УБИС-ийн газарзүйн мэргэжлийн оюутан, магистрант, докторантуудад хичээл зааж иржээ. Үүнээс гадна “Монголын нэвтэрхий толь”, “Монголын газар зүйн атлас”, “Монголчуудын түүх, соёлын атлас” зэрэг түүхийн судалгааны томоохон бүтээлийг туурвихад гар бие оролцсон эрхэм. Мөн эрдэм шинжилгээний 180 гаруй бүтээл бичиж нийтлүүлсний дотор “Монгол орны хөрс газарзүйн мужлалт”, “Хөрсний ангилал зүй”, “Монголы орны хөрс” зэрэг 15 гаруй ном дангаараа болон бусад эрдэмтэдтэй хамтран бүтээсэн байдаг.

        Судалсан, туурвисныг нь дурдаад байвал дуусашгүй их. Тэр хөрс шорооны мөн чанар, шинж байдлыг судлахын төлөө номын хуудас эргүүлж, эзэмшсэн мэргэжилдээ эзэн бологч. Мөн хөсрний үржил шим, эвдрэл, доройтол, эмзэг байдлыг өөрийн бие, сэтгэлийн өнгө аяс шиг нарийн мэддэг, эмчлэн анагаадаг, учир холбогдлыг нь тайлбарлан таниулж, газар шороогоо хайрлах ухааныг шинжлэх ухаанчаар бусдад ойлгуулах гэгээн үйлсийг нэрт төртэй гүйцэтгээд буцсан. Салбартаа эзэн болж байсан хүн эзгүйрэхээр цаг хугацаа дахиад эздийг бүтээдэг ч тэр нь чухам хэдий хэр хугацаанд төрж, бүтээл туурвилыг нь үргэлжлүүлэхийг таахад бэрх байдаг. Магад үлдээсэн бүтээл, туурвил, судалж, эмхэтгэсэн бүхнийг нь уншиж, эргүүлэн суугаа, тийн суухдаа түүний бага залуу нас шиг дурлан суугаа нэгэн л цааш үргэлжлүүлэх биз ээ.