Дэлхийн шинжлэх ухааны нийгэмлэгүүд хагас зууны турш дэлхийн дотоод цөмийг шингэн цөмөөр хүрээлэгдсэн төмрийн хайлшаар ирсэн хатуу бөмбөлөг шиг төсөөлж ирсэн. Тэгвэл өнгөрсөн есдүгээр сарын 20-нд “Physics of Earth and Planetary Interiors” сэтгүүлд нийтлэгдсэн шинэ судалгаагаар “Дэлхийн дотоод цөм үнэндээ нялцгай, шингэн металл биет байж магадгүй” гэж дүгнэжээ.

          “Physics of Earth and Planetary Interiors” сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгааны талаар Их Британийн Бристолийн их сургуулийн профессор, газар хөдлөлт судлаач Жессика Өрвинг “Бид дэлхийн дотоод цөм рүү улам гүн шумбах тусам ердөө л нэг уйтгартай төмөр бөмбөлөг биш гэдгийг нь ойлгож байна. Хүн төрөлхтөн цоо шинэ далд ертөнцийг нээн илрүүлж байна” хэмээн “Live Science” сэтгүүлд ярилцлага өгсөн байна.

Хэдий шинэ судалгаагаар “Нялцгай, шингэн биет байж магадгүй” хэмээн дүгнэсэн ч дэлхийн дотоод цөм одоог хүртэл зохиолч Жюль Верний 1864 онд хэвлүүлсэн “Дэлхийн төв рүү аялсан нь” ном шиг нууцлаг хэвээр байгаа юм. Зохиолч Жюль Верний таамаг 1950-иад оноос хойших эрдэмтдийн “Дэлхийн цөм хөндий биш” гэсэн дүгнэлттэй ав цав таарч байсан ч, судлагдаагүй үлдсэн зүйл олон. Гэсэн ч дэлхий сүйрэх хэмжээний гамшиг нүүрлэхгүй бол судалгааны ажил дуусахгүй гэнэ. Энэ талаар Бристолийн их сургуулийн профессор, газар хөдлөлт судлаач Жессика Өрвинг “Манай гаригт ямар нэг аймшигтай зүйл тохиохгүй л бол бид хэзээ ч дэлхийн цөмд шууд ажиглалт хийх боломжгүй” хэмээв.

          Харин газар хөдлөлтийг долгионд тулгуурлан судалдаг геофизикийн эрдэмтэд “Гамшгийн хэмжээний газар хөдлөлт болбол “олгионд нь тулгуурлаг, дэлхийн дотоод үйл ажиллагааг компьютерийн томографтай төстэй байдлаар сэргээж чадна” гэсэн юм. Долгион нь шулуун шугамын шахалтын долгион болон долгионы зүсэлтийн долгион гэсэн хоёр үндсэн төрөлтэй. Эдгээр долгион нь газраар дамжин өнгөрөхдөө удааширч, хурдсах, бүр өөр орчин руу шилжин үсрэх боломжтой байдаг аж.

          Одоогоор дэлхийн цөмийг нээн илрүүлэхтэй холбоотой ганц долгионы судалгаа явуулж байгаа нь Хавайн Геофизик, гариг судлалын хүрээлэнгийн геофизикч Ретт Батлер. Ретт Батлер газар хөдлөлтийн улмаас үүссэн долгион дэлхийн цөмөөр дамжин хэрхэн эсрэг тал руу дамждагийг судалж байгаа юм. Судалгаа урьдчилсан байдлаар “Долгион шулуун явсаар цул бөмбөлөг хэлбэртэй металл дамжин өнгөрөх ёстой байсан ч, тодорхой хэсэгт хазайж байсан” дүгнэлт гаргажээ. Тиймээс дээр дурдсанчлан дэлхийн цөм хатуу бөмбөлөг хэлбэртэй бус гэдгийг нотолсон аж. Харин үүнд цөм нь нялцгай, шингэн биет байх эсэх тодорхойлолт хамаарахгүй юм. Геофизикч Ретт Батлер болон түүний багийнхан “Дэлхийн цөм бөмбөлөг бус. Харин гадаргуу хэсэгтээ шингэн төлөвтэй, дотоод хэсэг нь төмөр биет байж болох” талаар дэлхийн цөм дамжин шилжин өнгөрөх долгионуудын хөдөлгөөнөөс мэдсэн гэнэ.

Дээр дурдсан судалгаанууд хүн төрөлхтний соронзон орны талаарх ойлголтыг өөрчлөх боломжтой. Магад дэлхийн цөмийн гадаргуу дахь шингэн зүйл дэлхийн бөмбөрцгийг тойруулан эргүүлдэг бол манай гаригийн соронзон орны хөдөлгөөн, таталцал нь дотоод цөмтэй холбоотой юм.