Зуны эхэн сар хэдийнэ гарчээ. Урин дулаан энэ цаг дор модод гөлөглөж, монос цэцэглэжээ. Энэ үед иргэд  модны суулгац ихээр сонирхдог юм. Манай улсын нийт газар нутгийн найм хүрэхгүй хувийг ой мод эзэлдэг учраас мод тарих сонирхолтой иргэдийн тоо ч олширсон байна. Жилдээ хоёр удаа буюу хавар болон намрын улиралд мод тарих жишиг тогтоод 14 дахь улиралтайгаа золгож байна. Нэг үеэ бодвол мод тарих нь хүн амын дунд сайн үлгэр дууриалал болж, нөгөө талаас хашаа, талбайгаа моджуулах хүсэлтэй хүн олон болжээ. Тэгвэл энэ удаагийн сурвалжилгаар модны суулгацын үнэ ханшийн талаар судлан уншигч танд хүргэж байна.

                 Барилгачдын талбайд мод суулгацын үзэсгэлэн худалдаа гарчээ. “Хамгийн хямд, хамгийн чанартай, хурдан ургадаг мод байгаа” хэмээн худалдагчид ам уралдан хашхирна. “Хөрсөнд суулгаад бага зэрэг усалбал ургаад эхлэх бэлэн суулгац байгаа” гэнэ. Зуслан болон хашаандаа мод суулгах гэсэн иргэд тус газрыг олноор зорин ирсэн аж. Иргэд “Энэ жил суулгац мод ямар үнэтэй байна” хэмээн дуу алдан шогширно. Хажуугаар зөрөх хоёр хүн “Өнгөрсөн жил 10000 мянган төгрөгөөр зарагдаж байсан “Үхрийн нүд” 25000 мянган төгрөгийн ханштай болжээ. Монголд өсөөгүй бараа гэж алга даа” хэмээн ярилцах юм. Энэхүү газарт модны суулгац зарахаас гадна хүрз жоотуу, бээлий зэрэг мод суулгахад хэрэгтэй багаж хэрэгсэл зарж байлаа.

Хажуугаар зөрөх хоёр хүн “Өнгөрсөн жил 10000 мянган төгрөгөөр зарагдаж байсан “Үхрийн нүд” 25000 мянган төгрөгийн ханштай болжээ. Монголд өсөөгүй бараа гэж алга даа

             Учир нь нэг мод таривал нэг насны буян гэдэг шүү дээ. Хүн энэ дэлхий ертөнц дээр амьдарсан бол эргээд байгальдаа ямар нэг сайн зүйл хийх хэрэгтэй.

             Зусландаа мод тарих гэсэн иргэд болноор иржээ. Тэд модны үнэ судлан буцах нь олон. Мэдээж худалдан авах нь ч бий. Тэдний нэг иргэн Н.Бат-Оргил “Эхнэрийн хамт суулгац сонирхож байна. Бид зуслангийн хашаандаа мод тарихаар бэлдэж байгаа. Талбайдаа олон төрлийн мод тарихаар модны үнэ сонирхож байна. Жимс жимсгэний мод тарих сонирхолтой байна. Үнийн хувьд өмнөх жилүүдэд ямар байсныг мэдэхгүй болохоор хэлэх юм алга. Гэхдээ ер нь суулгац мод үнэтэй байдаг байх. Энэ миний л бодол шүү” гэсэн юм. Үүний дараа тэрбээр хажуу талынхаа худалдаачнаас олон мод худалдаж аваад портерт ачин одлоо. Харин 65-70 гаруй насны болов уу гэмээр хоёр буурай модны үнэ сонирхож явав. Зорин очвол Л.Лхагвадорж гэх хүн аж. Тэрбээр “Эмгэн бид хоёр тэтгэвэртээ гараад хашаандаа хэдэн мод тарих санаатай байна. Үнэ ханшийн хувьд өмнөх жилүүдтэй харьцуулж хэлж мэдэхгүй л юм. Гэхдээ дундаж ханштай юм болов уу гэж бодож байгаа. Мөн тэтгэврийн бид гэлтгүй хүн бүр идэвхтэй мод тариасай хэмээн уриалъя. Учир нь нэг мод таривал нэг насны буян гэдэг шүү дээ. Хүн энэ дэлхий ертөнц дээр амьдарсан бол эргээд байгальдаа ямар нэг сайн зүйл хийх хэрэгтэй. Тиймээс нэг ч болов мод тарь гэж хэлмээр байна” гэлээ. Иргэдийн хувьд өөрийн биеэр суулгац, мод худалдан авах нь илүү хямд тусаж байгаа талаар хэлж байсан юм. Түүнээс биш зураг харж цахимаар худалдаа хийх хэрэггүй” хэмээж байлаа.  Харин суулгац зарж буй хүмүүсийн хувьд иргэдийн худалдан авах чадвар сайн байгаа талаар дурдаж байсан юм. Бид үүний дараа тус үзэсгэлэнд мод худалдаалж буй иргэнээс мод суулгахдаа анхаарах зүйлсийн талаар тодрууллаа.

Талбайдаа олон төрлийн мод тарихаар модны үнэ сонирхож байна. Жимс жимсгэний мод тарих сонирхолтой байна.

                 Худалдагч “Шилмүүст мод нь сахлаг үндэстэй байнга шинэ үндэснүүд төлжиж гарч ирдэг. Ялангуяа хөрснөөс шилжүүлэн суулгаж байгаа тохиолдолд сахлаг үндсийг гэмтээхгүйн тулд био ялзмаг болон малын бууцыг хэрэглэж болохгүй, сахлаг үндэс тэр бордоонд түлэгддэг, амьдрах чадвар нь мууддаг. Шилмүүст модыг элсэрхэг газар тарих хэрэгтэй. Хэрэв элс багатай газар бол тарихдаа 50 хувьд нь элс хийж өгөх хэрэгтэй. Хамгийн хурдан ургалттай нь шинэс буюу хар мод байдаг. Энэ модны гол онцлох шинж нь экологийг байнга тэнцвэржүүлж байдаг.  Үндэс нь доошоо уруу чиглэлтэй ургадаг учраас газрын чулуулгийн ан цавыг нээж гүний усыг дээшээ татаж байдаг. Нэг услахдаа сайн услаад цаашдаа цэнэг усалгааг бас сайн хийх хэрэгтэй. Тарьсан модны тогоо /мод тарих үед ухаж бэлтгэсэн нүх/ ихэвчлэн 60 сантиметрийг диаметрт модын тарьдаг, энэ тогоог дүүргэж услах хэрэгтэй. Долоо хоногийн хугацаанд тогоо дүүргэж услахад 40-70 литр ус орно. Бордоог 21 хоногтоо нэг удаа хийх хэрэгтэй. Модыг анх тарих, шилжүүлж суулгах, талбайд байршуулах гээд өөр өөр байдаг. Модын анх тарихдаа хавар хөлдүү хөрс эсвэл намар тарих хэрэгтэй. Үрээр тарих гэж байгаа бол намрын улиралд, суулгацаар тарих гэж байвал хаврын улирал тохиромжтой. Ер нь модыг заан хугацаанд тарих ёстой гэдэг өрөөсгөл ойлголт. Техник технологи хөгжсөн энэ цагт цэцгийн саванд ургуулж суулгац бэлдэж байна. Газар нь бүүр хөлдүү биш бол хэзээ ч мод тарихад тохиромжтой” гэсэн юм.

                 Мод дотроо олон төрөл бий. Суулгацын худалдаа эрхлэгчид навчит, шилмүүст, гоёлын болон жимст модны төрөл хэмээн ангилж, модоо худалдаалдаг байна. Ингэхдээ дээрх ангиллаас гадна өмнө дурдсан өндөр, нас үнэ нь өсөхөд нөлөөлдөг ажээ. Энэ дундаа 30-80 см өндөртэй суулгацууд хамгийн хямд үнэтэй байдаг юм. Иргэдийн хамгийн ихээр худалдан авдаг мод болох агч 2.5-65 мянга, бургас 3.5-25 мянга, улиас 3.5-95 мянга, хус 35-120 мянга, гүйлс 2.8-25 мянга, голтбор 3.5-38 мянга, буйлс 3.8-35 мянга, алим 18-55 мянга, бэсрэг алим 18-55 мянга, үхрийн нүд 6.5-25 мянган төгрийн дундаж ханштай байлаа. Тарьц, суулгацыг ой, талбайд тайван байдалд байгаа буюу хаврын улиралд нахиа нь задраагүй, өсөж эхлээгүй байх үед нь суулгадаг аж. Харин намрын улиралд өсөлт нь зогсож, нахиа зангидсаны дараа тарьдаг ажээ. Тарьцыг ургаж буй үед нь шилжүүлэн суулгавал амьдрал даадаггүй учраас тайван байх үед нь тарьдаг юм байна.

 Суулгацын худалдаа эрхлэгчид навчит, шилмүүст, гоёлын болон жимст модны төрөл хэмээн ангилж, модоо худалдаалдаг байна. Ингэхдээ дээрх ангиллаас гадна өмнө дурдсан өндөр, нас үнэ нь өсөхөд нөлөөлдөг ажээ.    

           

Тарьц, суулгацыг ой, талбайд тайван байдалд байгаа буюу хаврын улиралд нахиа нь задраагүй, өсөж эхлээгүй байх үед нь суулгадаг аж. Харин намрын улиралд өсөлт нь зогсож, нахиа зангидсаны дараа тарьдаг ажээ. Тарьцыг ургаж буй үед нь шилжүүлэн суулгавал амьдрал даадаггүй учраас тайван байх үед нь тарьдаг юм байна.