-МАЛЫН ТОО ТОЛГОЙН ХЭТ ӨСӨЛТӨӨС ҮҮДЭН, БЭЛЧЭЭР ХОМСДОЖ БАЙНА-

          Манай улсын малын тоо толгой жил ирэх тусам нэмэгдэж байгаа хэдий ч төдий чинээгээр бэлчээрийн даац багасаж байна. Жил бүрийн өдийд малын өсөлт, бэлчээрийн даац, өвөлжилтийн бэлтгэл ажлын талаар яригдаж эхэлдэг.

    Өвс, тэжээл дотроосоо авах боломжгүй аймгууд болон бэлчээрийн даац хэтэрсэн аймгуудын малчид бусад аймгууд руу оторлож өвлийг давдаг. Аймаг дундын отрын бүсийн есөн захиргаа бий. Эдгээр бүсүүд нь 700 гаруй мянган мал хүлээн авах хүчин чадал, бэлчээрийн нөөцтэй. Гэвч энэ жилийн хувьд малын тоо толгой хэт өсөж, хоёр сая гаруй мал отрын бүсэд байх шаардлага үүсжээ.

  Малын тоо өсөх сайн талтай ч эдгээр малаа хаана байршуулж өвлийг давах вэ гэдэг асуудал малчдын болон салбарын мэргэжилтнүүдийн толгойны өвчин болоод байна. Арваннэгэн сарын 1-нээс дөрөвдүгээр сарын 1-ны өдөр хүртэл отрын бүсэд бусад аймаг, сумдын малчид оторлох журам байдаг. Отрын бүсийн захиргаанд малчид оторлох хүсэлтээ аравдугаар сарын 25-ны өдөр хүртэл өгч, оторлох зөвшөөрөл авдаг. Гэвч зөвшөөрөл авахгүйгээр оторлодог малчид олон байна. Төрийн байгууллагаас зөвшөөрөлгүй оторлож буй малчдыг зогсоох бодлогыг жил бүр баримтлан ажилладаг. Мэргэжлийн байгууллагаас оторлох боломжтой орон нутгийн мал хүлээн авах бэлчээрийн даацыг хэмжиж тодорхойлсон байдаг. Албан ёсны хүсэлт өгсөн хүсэлтийг ч хүлээн авах боломжгүй нөхцөл байдал үүсэж байгаа энэ үед хууль бусаар оторлох малчид их байгаа нь өвөлжилт хүнд байхыг баталж байгаа юм. Мөн энэ жилийн хувьд малын гоц халдвар гарч, отор нүүдэл хийхэд хүндрэлтэй нөхцөл байдал үүсээд байна. Эрүүл бүс хооронд л отор хийх боломжтой. Энэ ажлыг арванхоёрдугаар сараас өмнө зохицуулахгүй бол цас орж хүйтрэн шилжилт хөдөлгөөн хийхэд асуудал үүсэж, өвөлжилт хүндрэх магадлалтай.

-ЭНЭ ЖИЛ УОК-Д ӨВӨЛЖИЛТИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫН НӨӨЦ БАЙХГҮЙ-

     Мал, аж ахуйн салбарт 2022-2023 оны өвөлжилтийн бэлтгэлд малчдын түвшинд бэлтгэвэл зохих өвс, тэжээлийн төлөвлөгөөг малын тоотой дүйцүүлэн бэлтгэх чиглэлийг нийт нийслэл, аймаг, сум, дүүргүүдэд Засгийн газраас өгсөн. Гэвч энэ жилийн хувьд баруун бүсийн Баян-Өлгий, Говь-Алтай, Завхан, Увс, Ховд аймгууд өвөлжилт хүнд байх магадлалтай байгаа талаарх урьдчилсан судалгааг албаны мэргэжилтнүүд гаргажээ. Эдгээр аймгууд одоогийн байдлаар өвс, тэжээлийг 41,8 хувьтай бэлтгээд байгаа  ч энэ өвлийн давахад тун бэрх нөхцөл байдалд байгаа аж. Аймаг, нийслэлийн онцгой байдлын газраас гамшгийн үнэлгээг урьдчилан гаргадаг. Энэ үнэлгээ есдүгээр сарын сүүлээр эцэслэн гарах юм.

     Бид энэ талаар Мал аж ахуйн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Д.Баярбатаас тодруулсан юм. Тэрбээр “Миний бие Засгийн газраас баталсан 277-р албан даалгаврын хэрэгжилтийг шалгах үүднээс говийн аймгуудаар яваад ирлээ. Говийн аймгуудад энэ жил өвөлжилт хүнд байхаар байна. Яагаад говийн аймгуудыг сонгож явсан бэ гэхээр эдгээр аймгууд нь дотроосоо хадлан, тэжээл авах боломжгүй байдаг.  Мөн үүнтэй адил 10 аймгийн 30 орчим суманд өвөлжилт хүндэрч магадгүй байдалтай байна. Улсын хэмжээнд өвс, тэжээлтэй холбоотой аюулгүй нөөцийн бэлтгэл ажил 18.6 хувьтай хангагдаад явж байгаа. Энэ бэлтгэл ажил арваннэгдүгээр сард хадлан тэжээлийн ажил дуусахтай зэрэгцэн дуусаж салбарын сайд болон Засгийн газарт танилцуулна. Бид 21 аймгийн хөдөө аж ахуйн газар, мал эмнэлэгтэй цахим хурлуудыг долоо хоног бүр хийж, тоон мэдээллийг цуглуулдаг. Энэ жил улсын онцгой комисст аюулгүй байдлын нөөц байхгүй. Аймаг орон нутгууд дотооддоо өөрсдөө зохион байгуулаад өвөлжилтийн бэлтгэл ажлаа зохион байгуулж, өвөлжилт хаваржуулалтаа даван туулах чиглэлийг өгчээ. Аймаг бүрийн засаг дарга нар албан даалгавар гаргаж, хадлан тэжээл гаргах боломжтой аймгуудад захиалгаа өгч тэндер зарлаад явж байна” гэлээ.

    Энэ сард ихэнх нутгаар цас орох төлөвтэй байгааг Ус, цаг уур, орчны шинжилгээний судалгаа мэдээллийн хүрээлэнгээс энэ сарын урьдчилсан мэдээллийг буй. Иймд өвөлжилтийн бэлтгэл ажил хийхэд хүндрэл үүсэх магадлалтай байна.

-ДОТООДООСОО УЛААНБУУДАЙ, ТӨМСНИЙ ХЭРЭГЦЭЭГ 100 ХУВЬ, ХҮНСНИЙ НОГООГ 70 ХУВЬ ХАНГАХ БОЛОМЖТОЙ-

          Энэ жилийн өвс,тэжээл бэлчээрийн асуудал хүнд байгаа ч дотоодоосоо улаанбуудай, төмсний хэрэгцээг 100 хувь, хүнсний ногоог 70 хувь хангах боломжтой байна. Улсын хэмжээнд 378.1 мянган га-д үр тариа, 353.1 га-д улаанбуудай, 19.9 мянган га-д төмс, 11.1 мянган га-д хүнсний ногоо, 57.4 мянган га-д малын тэжээл, 117.4 мянган га-д тосны ургамал, 4.6 мянган га-д жимс, жимсгэнэ нийтдээ 588.5 мянган га-д тариалалт хийжээ. Хүнсний ногооны үйлдвэрлэл өнгөрсөн жилийн энэ үетэй харьцуулахад 10 гаруй хувиар өссөн байна.