Буудлага спортын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн дөрвөн жил тутамд зохиогддог байсан.  2022 оны ДАШТ-ээс эхлэн хоёр жилд нэг удаа зохион байгуулж байхаар болжээ. Монголын гар бууны тамирчид 1998 онд ДАШТ-ээс нэг алтан медаль, багийн хүрэл, 2006 онд хүрэл медаль, 2010 онд залуучуудын алт, 2014 онд багийн мөнгө, залуучуудын багийн алт, 2018 онд залуучуудын багийн мөнгөн медаль авч байсан түүхтэй юм байна. Харин 2022 онд Египет Улсын  Каир хотод буудлага спортын 2022 оны насанд хүрэгчдийн 53 дахь удаагийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн болжээ. Тус ДАШТ-ээс монголчууд  дэлхийн аваргын алтан медаль хүртлээ гэж баярлаж хөөрсөн. “Монголын буудлага спортын түүхийг шинээр бичлээ” гээд шуугисан.

        Каирын ДАШТ-ий 50 м-ийн сонгомол гар бууны холимог (Free pistol Mixed team) дасгалд ОУХМ Ц.Мөнхзул, ОУХМ Э.Даваахүү нар багийн амжилтаар мөнгөн медаль хүртэж, улсын дээд амжилтыг шинэчлэн тогтоосон билээ. Мөн Монголын гурван мэргэн бууч ОУХМ Ц.Мөнхзул, ОУХМ Т.Баярцэцэг, спортын мастер Э.Хишигдэлгэр  нар том калибрийн гар бууны 25 метрийн (Center fire pistol) төрөлд алт, мөнгө, хүрэл медалиар энгэрээ мялааж,  дэлхийн аваргын шагналын тавцанд манай гурван тамирчин зэрэгцэн зогсож, Монгол Улсынхаа төрийн далбааг мандуулж, төрийн дууллыг эгшиглүүлсэн.

      Тус ДАШТ-д стандарт гар бууны 25 метрийн дасгалыг анх удаа оруулсан учраас буудлагын спорт өндөр хөгжсөн орны тамирчид оролцоогүй аж. Өөрөөр хэлбэл бусад орны баг, тамирчид, шинэ, албан ёсны бус төрөлд тамирчдадаа бэлтгээгүй гэдэг шалтгаанаар оролцоогүй аж. Ингээд Монголын гурав, Азербайжаны нэг, Египетийн хоёр, Албан, Негери зэрэг улсын есөн тамирчин өрсөлдсөн юм байна. Эмэгтэйчүүдийн том калибрын гар бууны 25 метрийн дасгалд есөн тамирчин онч сорьсноос Ц.Мөнхзул 585 оноогоор алт, Т.Баярцэцэг 564 оноогоор мөнгө, Э.Хишигдэлгэр 557 оноогоор хүрэл медаль хүртсэнээр манай гурван тамирчин тус дасгалын медалийн эзэд болжээ.

     Тэдэнд ДАШТ-ий албан ёсны медалийг гардуулсан. Медалийн нэг талд “ISSF WORLD CHAMPIONSHIP” гэсэн бичиг байгаа. Харин медалийн нөгөө талд “CAIRO EGY 12, OCT-28, OCT 2022. 25 m center fire pistol women” гэж бичсэн байдаг. Мөн медалийн туузан дээр дэлхийн аварга гэсэн бичиг бий. Гэтэл Монголын зарим нэг спортын сэтгүүлчид ОУХМ Ц.Мөнхзул дэлхийн аварга болоогүй. Дэлхийн шилдгүүд оролцоогүй, өрсөлдөөн байхгүй, албан ёсны бус шинэ дасгалд түрүүлсэн. Үүнийг ДАШТ-ий медаль гэж тооцохгүй гэж ярьж, бичээд эхэлсэн юм.

      Үүнд нь Монголын буудлага спортын холбоо хүртэл гайхаж, эргэлзсэн. Буудлагын спортын мэргэжлийн дасгалжуулагчид хүртэл итгэж чадахгүй алмаарсан. Ингээд Монголын буудлага спортын холбоо, Олон улсын буудлага спортын холбоо “ISSF” руу “Ц.Мөнхзул, Т.Баярцэцэг, Э.Хишигдэлгэр нарын ДАШТ-ий стандарт гар бууны 25 метрийн дасгалд хүртсэн алт, мөнгө, хүрэл медалийг дэлхийн аваргын медаль гэж тооцож үзэж болох уу” гэсэн утга агуулга бүхий албан бичиг илгээжээ.

         Монгол Улс нь хүртэл өөрсдөө ДАШТ-ээс медаль хүртсэн гэдэгтэй эргэлзэж байгаад  Олон улсын буудлага спортын холбоо “ISSF” гайхсан болов уу.Тус холбоо маргаан гарахаас болгоомжилсон байж магадгүй. Хариу албан бичигт “ДАШТ-ий шинэ дасгал  мөн. Гэхдээ энэ медалийг гран при ангиллын тэмцээний медальтай зүйрлэн үзэж болно” гэсэн “Хоёр үзүүртэй” ойлгомжгүй хариултыг өгсөн байна. Ингээд л  Монгол Улс буудлагын албан ёсны дэлхийн аварга тамирчингүй болсон юм.

        Тамирчин хүний сэтгэл зүй эмзэг. Ингэж тэдний ДАШТ-ий медалийг гран при ангилал болгон буулган, тохуурхах ямар хэрэг байсан юм бол. “Урмыг нь хугалахаар, ууцыг нь хугал” гэдэг. Дэлхийн аваргаас медаль хүртсэн гэж баярлаж байсан тамирчдын баяр хөөрийг орвонгоор нь эргүүлж, үгүй хийчихсэн. Хэрэв гран при ангиллын тэмцээн зохион байгуулах байсан бол урьдчилан тэмцээний зааврыг хүргүүлж, оролцох тамирчдын мэдүүлгийг авах ёстой байв. Мөн цаг хугацааны хувьд ДАШТ-тэй давхцуулан явуулахгүй байх байлаа. Үүнд нь Монголын буудлага спортын холбоо гомдол гаргаж, Олон улсын спортын арбитрийн шүүхэд гомдол гаргах ёстой байв. Гэтэл тэмцэж, эсэргүүцэж чадахгүй, бусдын өгөөш болоод л тамирчдадаа хохироогоод өнгөрч. ДАШТ-д заавал шилдэг тамирчид өрсөлдөх алба байхгүй. Шилдэг тамирчид оролцоогүй, өрсөлдөөн сул байсан гэдэг шалтгаанаар ДАШТ-ий шинэ төрлийн медалиа үгүйсгэж, гран при ангиллын тэмцээнтэй дүйцүүлэн ойлгох хэрэгтэй гэсэн ямар дүрэм, заавар байдаг вэ.

         Спортод шударга дүр эсгэсэн монголчууд бусдыг өгөөш болсон түүх цөөнгүй бий. 1972 оны Менхений олимпын жүдо бөхийн 60 кг-ын жинд мөнгөн медаль хүртсэн МУГТ Б.Буядаагийн мөнгөн медалийг МАХН-ын Төв хороо, МҮОХ-ны дарга нар хүлээн зөвшөөрөхгүй байсан түүх байна. Тэр үед “Социалист БНМАУ-ын тамирчин допинг сэргээшийн бодистой нэр холбогдож хэрхэвч болохгүй. Улс, орныхоо нэр хүндийг унагасан Б.Буядаагийн олимпын мөнгөн медалийг хүчингүй болгож, нэрийг нь хасаж өгнө үү” гэсэн агуулга бүхий захидлыг Олон улсын олимпын хороо руу илгээсэн гэдэг. ОУОХ монголчуудын хүсэлтийн дагуу ёсчлон гүйцэтгэсэн гэх яриа байдаг. Тийм ч учраас 1972 оны олимпын жүдо бөхийн 60 кг-ын жинд мөнгөн медаль хүртсэн тамирчны нэр одоо хүртэл байдаггүй юм гэнэ билээ.

        “Рио-2016” олимпын чөлөөт бөхийн 65 кг-ын жинд луйвар хийсэн шүүгчдийн өмнө МЧБХ буулт хийж, бидний буруу, “Барилдааны цаг 7:6-аар Г.Мандахнарангийн ялалтаар дууссан хэдий ч, цаг дууссаны  дараа шүүгч түүнийг торгосон нь зөв” гээд, олимпын дэвжээнд эсэргүүцэл илэрхийлсэн хоёр дасгалжуулагчаа шийтгэсэн. “Рио-2016” олимпын жүдо бөхийн эмэгтэйчүүдийн 57 кг-ын жинд аваргын төлөөх барилдаан мөн л маргаан дагуулсан. Эзэн орон Бразилийн бөх Рапел, Силва, манай Д.Сумъяаг тохойгоороо тахимдаж, өмдөнд гар хүрсэн. Дэвжээний шүүгч Силвад вазари үнэлгээ заасан билээ. Харин монголчууд Силва өмдөнд гараар хүрээгүй. Тохойгоор хүрч болно гэсэн дүрмийн заалт бий гээд олимпын алтан медалиа Бразилчуудад бэлэглэж байлаа. Олимпын дараа болсон гран при тэмцээн дээр Силва мөн тохойгоор тахимдаж, өмдөнд хүрсэн гэдэг заалтаар торгууль авч байлаа.

         Чөлөөт бөхийн 2023 оны ДАШТ-д шүүгч Т.Тулгыг луйвардаж, медальгүй үлдээсэн. Монголчууд луйвар хийсэн шүүгчийг бус ялагдал хүлээсэн Т.Тулгыг “Газар дор ортол нь шахуу” буруутгаж дайрсан. ДАШТ-ий  өндөрлөсний дараа манай дасгалжуулагчдын гомдлын дагуу ДБНХ хянаж үзээд шүүгчийн буруу байсныг тогтоосон байдаг. Энэ мэтээр бид тамирчдадаа буруутгаж, гадны тамирчид, шүүгчдийн зөв гэж шударга царайлан буулт хийсээр байх уу. Үүний цаана тамирчны олон жилийн бэлтгэл, сургуулилалт, хөдөлмөр, зүтгэл үнэгүйдэж, сэтгэл зүйн хүнд дарамтад тамирчид маань өртөөд байгаа билээ.