Бүтэн жил хүлээсэн наадам асуй. Нар хуртай зун тэгширч, найраг, эгшиг хосолсон монгол наадам айлсаж байна. Нар хүртэл инээж манддаг наадмын өглөө онцгой сайхан. Уяан дээр хүлэг морьд эргэцэж, унасан хүүхдийн гийнгоо талд хадаж, эр бяр нь тэгширсэн эрчүүд ид хаваа гайхуулах энэ өдрийг монголчууд бүтэн жил хүлээдэг. Жилийн жил наадмын өглөө нар өөрөөр мандаж, жил жилийн наадам шимтэй яриатай болдог.

       Дэлхийд ганцхан монгол наадамд хэний хүү түрүүлж, аль нутгийн уяачийн хүлэг торгон жолоогоо өргүүлэн, хаанахын хэн гэдэг  харваач бусдаасаа мэргэн байх бол хэмээн хүн бүхэн өөр өөрсдийнхөө таамгийг дэвшүүлж суугаа нь мэдээж. Хүлгийн тоос хүүхдийн гийнгоо хүчтэний дэвээтэй Монгол наадам хаяанд ирлээ. Төрт ёсны их баяр наадам Монголоороо бахархаж, огших сэтгэлийг хүн бүрийн зүрхэнд бадрааж, Монгол түмэн үндэсний дээл хувцсаараа гангарч, хотол олноороо төдийгүй дэлхийг баясуулан цэнгэдэг сайхан уламжлалтай билээ.

      Тулгар төрийн  төрийн 2234 жил, Их Монгол Улсын 819 жил, Тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 114 жил, Ардын хувьсгалын 104 жилийн ойн баяр наадам хаяанд ирлээ. Монгол Улсын үндэсний их баяр наадам нь олон зууны тэртээгээс уламжлалтай. Монгол хүүхдүүд гурван настайгаасаа морь унаж, дээл, гутлаа урагдтал ноцолдож, хавчаахай нумаар тарвага, зурам харваж өсдөг байв. Техник, технолигийн хурдтай эрин үед энэ бүхэн биднээс алсуур холдож, мартагдах гээд байгаа. Тэр бүхнийг мартуулахгүй байх, нүүдэлчин монголчуудын  дэлхийд ондооших соёл, уламжлал, зан заншлын дархлааны нэгэн хэсэг нь яах аргагүй монгол наадам билээ.

      Дэлхийд ганцхан Монгол Улсын үндэсний их баяр наадам нь олон зууны тэртээгээс уламжлалтай. Баяр цэнгэлийн манлай Монгол наадмын түүхэн товчоо нь одоогоос 5-10 мянга орчим жилийн өмнө Монгол нутагт бэлчээрийн мал аж ахуй үүсэн бий болсон цагаас эхэлдэг гэж түүхийн сурвалжид тэмдэглэсэн байдаг. Хүннүгийн түүхийн тухай хятад сурвалжид ч наадмыг өнө эртний түүхтэйг бичиж үлдээсэн нь бий.  1206 онд Их Монгол Улсыг тунхаглаж, Тэмүүжинг их эзэн Чингис хаанд өргөмжилснөөс эхлэн эрийн гурван наадам буюу Төрийн их ёслол, баяр наадам хийдэг уламжлал тогтсон гэж үздэг.

       Харин манай улстөрчид, УИХ-ын эрхэм гишүүд маань “Улсын наадмаас илүүтэйгээр Увс аймгийн 100 жилд” анхаарлаа хандуулж байгаа гэнэ. “Увсын бөхчүүдэдээ улсын наадмаас илүү Увсын 100 жил чухал шүү” гэж захиаж байгаа гэх яриа чих дэслээ. Гэхдээ энэ арай дэгс яриа болов уу. Хэн хүн унасан газар, угаасан усандаа хайртай байлгүй яах вэ. Гэхдээ төрт улсын ёслол, хүндэтгэлээс илүү аймгийн ой гэж байх ёсгүй билээ. Монголчууд “Жалга, довны тулга тойрсон” үзэл бодлоосоо хальж, дэлхийн монгол туургатны хэмжээнд сэтгэх хэрэгтэй байгаа. Монгол наадмаа дэлхийн монгол туургатны их баяр наадам болгон тэмдэглэн өнгөрүүлэх ёстой баймаар байгаа юм. Улсын баяр наадамд монгол туургатан, халимаг, тува, хакас, хазара, буриад, саха, тунгус, өвөр монголчуудаа барилдуулж болдоггүй юм бол долоон сарын 13-14-ний өдрийг дэлхийн эсгий туургатан монголчуудын урлаг, соёлын их наадмын өдөр болгон тэмдэглэж яагаад болохгүй билээ.  Үүнээс илүү Увс аймгийн 100 жилийн ойн баяр чухал байгаа юм уу, УИХ дахь Увсын угшилтай эрхэм гишүүд ээ.  

       Увс аймгийн 100 жилийн ойн баярыг долдугаар сарын 29-30-ны өдрүүдэд тэмдэглэхээр шийдвэрлэсэн байна. Энэ жил Увс аймаг болон Увс аймгийн Түргэн, Сагил, Давст, Завхан, Тариалан, Малчин сумдын 100 жилийн ой мөн тохиож байна. Увс аймаг 100 жилийн ойн баяр наадмаа Баруун бүсийн даншиг наадам нэртэйгээр зохион баййгуулж, 512 бөхийн барилдуулахаар болжээ. Түрүүлсэн бөхийг "Lexus-600" автомашин, үзүүрлэсэн бөхийг хоёр өрөө байраар мялаах юм байна. “Хүннү” хамтлагийг хүртэл урьж тоглуулна гээд эхэллээ.

      Увсын 100 жилийг УИХ-ын гишүүдээс илүүтэйгээр Орос, Хятад, Казах, Киргиз, Узбек Улсад, их гүрнүүдийн ашиг сонирхол, түүхийн он цагийн уртад хуваагдан сууж буй дөрвөн ойрад түмний тасархай халимаг түмэн чинь харин хамгийн их харуулдан суугаа болов уу. Монгол наадмыг халх дөрөв, шавь тавын нутгийн хэмжээ, хязгаараас давуулан, холыг харж сэтгээчээ УИХ-ын 126 гишүүд минь. Дэлхийн монголчуудын баяр наадмыг халх, ойрад, буриад зүүн монголын наадам гэж жижигрүүлэн,  21 аймаг, 330 сумын ойн наадам гэж үнэгүйдүүлсээр 104 жилийн нүүрийг үзлээ. Их Монгол Улсын задрал, жалга, дов, тулга тойрсон үзлээс болж, бутарч, жижгэрч, бусдын идэш болсон билээ. Дэлхийн Монгол туургатны их баяр наадмыг туурга тусгаар Монгол Улс сэргээх ёстой.

        УИХ-ын эрхэм гишүүд минь уламжлалаа сэргээж, ухаан бодлоо цэгцэлж, уур омгоо дарж, ууж, идэхээ зохицуулж, жалга, довны үзлээсээ салах болтугай. Энэ жилийн наадам хаяанд ирчихлээ. Дараа жилийн наадам хол биш ээ, ойрхон. Эрүүл явбал ирэх жилийн наадмыг үзэх л болно. Хотол түмэн минь дэнж хотойтол сайхан наадаарай. Наадмын дараа наадам үргэлжилсээр намартай бид золгохоор байна.