Чөлөөт бөхийн “Белград-2023” дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн энэ сарын 16-24-ний өдрүүдэд Серби Улсын Белград хотод үргэлжлэн явагдана. “Штарк-Арена” спортын ордонд өрнөж буй дэлхийн аваргын тэмцээнд 100 шахам орны 1023 бөх чөлөөт бөх, сонгомол бөхийн 30 жинд өрсөлдөж байгаа билээ. Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс “Парис-2024” олимпын 90 эрхийг нийт 18 жинд олгоно гэдгээрээ онцлогтой юм.

      Энэ удаагийн дэлхийн аваргаас Монголын эрэгтэй бөхчүүд ганзага хоосон ирэх нь тодорхой боллоо. Манай эрэгтэй бөхчүүдийн сүүлчийн ганц найдвар нь ОУХМ Т.Тулга байв. Дэлхийн аваргын хүрэл медальт ОУХМ Т.Тулга 65 кг-ын жингийн эхний тойрогт Германи Улсын тамирчин Александр Семисоровыг 9:2-оор ялсан. Улмаар наймны нэг шигшээ барилдаанд Азербайжан Улсын тамирчин олимпын мөнгө, хүрэл медальт, дэлхийн гурван удаагийн аварга алдарт Хажи Алиевтай тун эргэлзээтэй барилдааныг хийж шүүгчдийн 3:3 гэсэн шийдвэрээр ялагдал хүлээв.

    Манай тамирчин эхний үед 2:2 гэсэн оноогоор хожсон. Харин шийдвэрлэх үеийн сүүлийн минутад Хажи Алиевийг сугадаж дайрч дэвжээнээс гарган нэг оноо авч илүүрхлээ батлаж оноог 3:2 болгосон. Улмаар сүүлийн секундэд өрсөлдөгчийнхөө хийсэн дутуу мэхний эсрэг маш сайн ажиллаж дээр нь үлдэн 5:2 болгосон ч шүүгчдийн шийдвэр Хажи Алиевийн талд гарч ялагдал хүлээсэн.

     Яг л Рио 2016 оны олимпод МУГТ Г.Мандахнаран хүрэл медалиа луйвардуулсан шиг шүүгчдийн илт луйвар болоод л өндөрлөв. МЧБХ-оос албан мэдэгдэл гаргаж, Т.Тулгын барилдаантай холбогдох өргөдлийг Дэлхийн бөхийн нэгдсэн холбооны техникийн зөвлөлд гаргажээ. Нэгэнт шүүгчийн гаргасан шийдвэрийг ДБХ-ны техникийн зөвлөл  өөрчлөхгүй “Бөөрөнхийлөн” шүүгчээ өмөөрөөд л өнгөрөх байх.

     Дэлхийн хоёр шилдэг бөхийн барилдааныг ийм хариуцлагагүй, шүүгчийн ямар ч ур чадвар, мэдрэмжгүй байдлаар шүүнэ гэдэг байж боломжгүй асуудал. Энэ бол илт нэг талыг барьсан санаатай шүүгчийн луйвар мөнөөс мөн. Дэлхийн бөхийн нэгдсэн холбооныхон шүүгчдийн луйврын асуудлыг мэдээж манай талд эерэгээр шийдэхгүй нь ойлгомжтой. Тамирчдынхаа эрх ашгийг хамгаалан тэмцэх ёстой МЧБХ мэдэгдэл гаргасан болоод асуудлыг намжаах болов уу.

      Парис 2024 олимп хаяанд ирчихсэн байхад манай эрэгтэй бөхчүүдийн олимпын дөрвөн жилийн циклийн бэлтгэл, сургуулилалт үнэхээр муу, хангалтгүй байна. Энэ нь Монголын чөлөөт бөхийн холбооны албан тушаал, мөнгө, хөрөнгө, эрх мэдэл, ширээ сандал булаацалдсан хэрүүл маргааны эцсийн муу үр дүн, хариуцлагагүй байдлыг харуулж байгаа юм. Тэд улсын аварга шалгаруулах тэмцээнээс дэлхийн аваргад оролцох эрхээ авчихсан бөхчүүдийг сорилт тэмцээнд оруулж, тамирчдын сэтгэл зүйд маш хүнд дарамт болсон.  Сорилго тэмцээн нь ДАШТ-д оролцох бөхчүүдийн бэлтгэлжилт, амралт, сэргэлтийн хуваарийг эвдсэн үр дүнгүй, ашиггүй зүйл байсныг ДАШТ бэлхнээ харууллаа. Сорилго тэмцээн хийх нь буруу зүйл биш, зөв. Гэхдээ ДАШТ ойртсон, цаг хугацаа тулсан үед сорилго хийсэн нь оновчгүй шийдвэр байжээ.

      Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд эрэгтэй бөхчүүд  хангалтгүй оролцсон нь Монголын чөлөөт бөхийн холбоо, ирэх жилийн “Парис 2024” олимпод оролцох ямар ч зорилго, зорилтгүй урсгалаараа явж байгааг харуулж байна. Олимпын дөрвөн жилийн төлөвлөсөн бэлтгэлийн цикл гэж МЧБХ-д огт байхгүй байж ч мэднэ. Москвагийн 1980 оны олимпоос хойш чөлөөт бөхийн эрэгтэй бөхчүүд олимпоос медаль авч чадахгүй өнөөг хүрч байгаа. Монголын чөлөөт бөхийн холбоо Рио 2016 олимпод тамирчныхаа хүрэл медалийг луйвардуулж, хоёр дасгалжуулагчаа шийтгээд ганзага хоосон, гараа санжигнуулаад ирсэн. Токио 2020 олимпод гавьяат тамирчин Б.Болортуяагийн ганц хүрэл медалиар нүүрээ тахлаад, эрэгтэй бөхчүүд медальгүй ирсэн билээ.

    Монголын чөлөөт бөхийн холбооны хариуцлагагүй байдал нь одоо ч үргэлжилсэн хэвээр. Энэ байдлаараа бол 2024 оны  Парисын олимпод мөн л эрэгтэй бөхчүүд олимпоос медаль авч чадахгүй байгаа “хар цуврал”-аа үргэлжлүүлэх бололтой. Монголын эрэгтэй чөлөөт бөхөд Т.Тулгаас өөр тулах цэггүй болжээ гэхэд хэлсдэхгүй шахам болжээ. Т.Тулга үнэхээр дэлхийн шилдэг бөхчүүдтэй өрсөлдөөн өрнүүлж, сэтгэл сэргээсэн сайхан барилдаан хийж чадаж байна. Бусад бөхчүүдийн барилдаан яагаад уналтад орчихов. Үүнийг МЧБХ-ны урагшгүй удирдлага, менежмент, дасгалжуулалтын сонгон шалгаруулалтыг  ор нэр  төдий оромдож хийдэгтэй холбож үзэхээс өөр аргагүй.

     Олимп боллоо. Одоо яах вэ. Монголын чөлөөт бөхийн холбооны удирдлагуудаа. Эрэгтэй бөхчүүдийн ур чадвар, дэлхийн түвшинээс доош унаагүй.  МУГТ М.Лхагвагэрэл, ОУХМ Т.Тулга, ОУХМ Н.Наранхүү,  ОУХМ Б.Бат-Эрдэнэ, ОУХМ Г.Ганхуяг, ОУХМ З.Занабазар гээд чадвартай залуучууд байна. Харин тэдний бэлтгэлжилтийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, ачаалал, амралт, сэргэлтийг нь тааруулж тохируулан хийлгэж чадах мэргэжлийн ур чадвартай дасгалжуулагч чухал байна. Тамирчны замналаа дуусган зодог тайлаад удаагүй байгаа тамирчдыг “халуун мэдрэмж” дээр нь шигшээ багийн дасгалжуулагчаар ажиллуулж яагаад болдоггүй юм бэ. Улиг болсон чадваргүй, МЧБХ-ны удирдлагын “Тойрон хүрээлэгч” болсон дасгалжуулагчдаар эрэгтэй шигшээ багийг удирдуулан “тоглуулж” суусаар байх уу. Энэ байдлаар үргэлжлэх бол эрэгтэй бөхчүүдээс Парис 2024 олимпоос медаль горьдон, харж суух нэмэргүй гэдэг нь тодорхой боллоо.